Yabancı cisim aspirasyonu

Yabancı cisim aspirasyonu (İng. foreign body aspiration; Lat. aspirare "soluyarak çekmek"), gıda parçaları ya da cansız nesnelerin solunum yoluna kaçarak larinks, trakea veya bronşlarda yerleşmesidir; tam tıkanmada dakikalar içinde asfiksiye yol açan bir acil durum, kısmi tıkanmada ise gecikmiş tanı alabilen bir hastalık tablosudur.

Etimoloji

Latince ad "-e doğru" ve spirare "solumak" fiillerinden oluşan aspirare (soluyarak içine çekmek) sözcüğünden türetilmiştir; "yabancı cisim" (Lat. corpus alienum) vücuda ait olmayan materyali ifade eder.

Klinik bağlam

Yabancı cisim aspirasyonu iki yaş grubunda yoğunlaşır: en yüksek insidans, molar dişlerin gelişmediği, çiğneme ve yutma koordinasyonunun olgunlaşmadığı 1–3 yaş arası çocuklardadır (fıstık ve kuruyemişler, çekirdekler, üzüm, sosis parçaları, küçük oyuncak parçaları); erişkinlerde ise ileri yaş, nörolojik hastalık, bilinç bozukluğu, alkol ve sedatif kullanımı, disfaji ve diş protezleri zemin hazırlar (et lokması, kemik ve protez parçaları). Erişkinde lokmanın larinkste tam tıkanmaya yol açtığı tablo "kafe koroneri" olarak bilinir ve ani kardiyak arresti taklit eder. Aspire edilen cisim erişkinde ve ayakta çocukta anatomik eğim nedeniyle daha sık sağ ana bronşa yerleşir; laringotrakeal yerleşim en tehlikeli formdur.^[1] Klinik üç evrede seyreder: ani öksürük, boğulma hissi ve hışıltıyla giden penetrasyon evresi; belirtilerin gerileyebildiği ve tanının en sık atlandığı sessiz evre; ve tıkanma ile inflamasyonun sonuçlarının (tekrarlayan pnömoni, atelektazi, tek taraflı hışıltı, bronşektazi) ortaya çıktığı komplikasyon evresi. Tanıklı boğulma öyküsü en değerli tanısal ipucudur ve tek başına ileri araştırmayı gerektirir. Muayenede tek taraflı solunum sesi azalması ve lokalize hışıltı saptanabilir; olguların önemli bir kısmı radyolüsen cisimler nedeniyle normal akciğer grafisine sahiptir, tek taraflı havalanma fazlalığı ve atelektazi dolaylı bulgulardır, bilgisayarlı tomografi şüpheli olgularda duyarlılığı yüksektir.^[2] Tam üst havayolu obstrüksiyonunda bilinçli hastada sırt darbeleri ve abdominal itme (Heimlich manevrası; süt çocuğunda sırt darbeleri ve göğüs basıları), bilinci kapanan hastada kardiyopulmoner resüsitasyon ve laringoskopiyle görülebilen cismin Magill pensiyle çıkarılması uygulanır. Yerleşmiş yabancı cisimlerin çıkarılmasında çocuklarda geleneksel standart rijit bronkoskopidir; erişkinde ise deneyimli merkezlerde fleksibl bronkoskopi ilk seçenek olarak başarıyla kullanılmakta, başarısızlıkta ve büyük, sert ya da laringotrakeal cisimlerde rijit bronkoskopiye geçilmektedir. Geciken tanı granülasyon dokusu, mukozal ödem ve enfeksiyon nedeniyle çıkarma işlemini güçleştirir; organik cisimler (özellikle yağlı kuruyemişler) yoğun inflamatuvar yanıt oluşturur. Tekrarlayan aynı bölge pnömonisi, tedaviye dirençli "astım" ve açıklanamayan kronik öksürükte yabancı cisim aspirasyonunun akla getirilmesi tanı gecikmesini önlemenin anahtarıdır; önleme, küçük çocuklarda riskli gıdalardan kaçınma ve oyuncak güvenliği düzenlemelerine dayanır.^[3]

Eş anlamlılar

Trakeobronşiyal yabancı cisim
Havayolu yabancı cismi
Yabancı cisim inhalasyonu

İlgili terimler

Kaynaklar

↑ Loscalzo J, Fauci AS, Kasper DL ve ark. (ed.), Harrison's Principles of Internal Medicine, 21. baskı, McGraw Hill, 2022.
↑ Tintinalli JE, Ma OJ, Yealy DM ve ark. (ed.), Tintinalli's Emergency Medicine: A Comprehensive Study Guide, 9. baskı, McGraw Hill, 2020.
↑ Fidkowski CW, Zheng H, Firth PG, The anesthetic considerations of tracheobronchial foreign bodies in children: a literature review of 12,979 cases, Anesthesia & Analgesia, 2010.

[1] Loscalzo J, Fauci AS, Kasper DL ve ark. (ed.), Harrison's Principles of Internal Medicine, 21. baskı, McGraw Hill, 2022.

[2] Tintinalli JE, Ma OJ, Yealy DM ve ark. (ed.), Tintinalli's Emergency Medicine: A Comprehensive Study Guide, 9. baskı, McGraw Hill, 2020.

[3] Fidkowski CW, Zheng H, Firth PG, The anesthetic considerations of tracheobronchial foreign bodies in children: a literature review of 12,979 cases, Anesthesia & Analgesia, 2010.

[1]

[2]

[3]