Aspirasyon pnömonisi

Aspirasyon pnömonisi (İng. aspiration pneumonia), orofarengeal ya da mide içeriğinin alt solunum yollarına kaçmasının ardından gelişen akciğer enfeksiyonudur. Yutma işlevi bozulmuş, bilinci baskılanmış ve öksürük refleksi zayıflamış hastalarda görülür.

Etimoloji

"Aspirasyon" Latince aspirare (içine soluk çekmek) fiilinden gelir ve maddenin solunum yoluna çekilmesini anlatır. "Pnömoni" ise Yunanca pneumon (akciğer) sözcüğünden türer.

Klinik bağlam

Sağlıklı kişilerde de uyku sırasında az miktarda orofarengeal salgı solunum yoluna kaçar; hastalık gelişmesi için bu savunma dengesinin bozulması gerekir. Belirleyici etkenler aspire edilen materyalin miktarı ve niteliği, orofarengeal florada patojen kolonizasyonu ve konağın öksürük ile mukosiliyer temizleme yeteneğidir. Risk taşıyan başlıca durumlar arasında inme ve nörodejeneratif hastalıklara bağlı yutma bozukluğu, deliryum ve sedasyon gibi bilinç değişiklikleri, nöbet, alkol ve madde kullanımı, nazogastrik sonda varlığı, ağız hijyeninin bozukluğu, gastroözofageal reflü ve entübasyon-ekstübasyon süreçleri sayılır.

Klinik açıdan en önemli ayrım, kimyasal hasar ile enfeksiyon arasındadır. Asit mide içeriğinin aspirasyonu, ilk saatlerde bakteriyel çoğalma olmaksızın kimyasal pnömonitise (Mendelson sendromu) yol açar; ani başlayan nefes darlığı, hipoksemi ve akciğer grafisinde hızla ortaya çıkan infiltrasyonla seyreder, çoğu olguda destek tedavisiyle birkaç gün içinde geriler ve antibiyotik gerektirmez. Buna karşılık bakteriyle kolonize orofarengeal salgının aspirasyonu, saatler-günler içinde gelişen gerçek bir pnömoni tablosu oluşturur. İkisinin erken dönemde ayırt edilmesi güçtür; bu güçlük, gereksiz antibiyotik kullanımının başlıca kaynağıdır.

Radyolojide tutulum yeri, aspirasyonun gerçekleştiği andaki vücut duruşunu yansıtır: sırtüstü yatan hastada üst lobların arka segmentleri ve alt lobların üst segmentleri, ayakta olan hastada alt lob bazal segmentleri etkilenir. Sağ ana bronşun daha dik seyretmesi nedeniyle sağ akciğer daha sık tutulur. İlerleyen olgularda akciğer apsesi, nekrotizan pnömoni ve ampiyem gelişebilir.

Mikrobiyolojide görüş zaman içinde değişmiştir. Anaerop bakterilerin baskın etken olduğu yönündeki klasik kabul, güncel çalışmalarla sorgulanmış; toplum kökenli olgularda tipik solunum yolu patojenlerinin, hastane kökenli olgularda ise gram negatif basiller ve Staphylococcus aureusun öne çıktığı gösterilmiştir. Bu nedenle güncel kılavuzlar, akciğer apsesi ya da nekrotizan hastalık gibi özel durumlar dışında rutin anaerop kapsamını önermemektedir.

Yönetimin ilk basamağı havayolunun korunması ve oksijenlenmenin sağlanmasıdır; büyük partikül aspirasyonunda fleksibl bronkoskopi ile çıkarma gerekebilir, ancak sıvı içeriğin rutin lavajı yararlı değildir. Antibiyotik kararı, tablonun enfeksiyöz olduğuna ilişkin bulgulara ve hastanın bulunduğu ortama göre verilir; kortikosteroidlerin kimyasal pnömonitiste yararı gösterilmemiştir. Korunma tedaviden daha etkilidir: yatak başının yükseltilmesi, düzenli ağız bakımı, yutma değerlendirmesi ve uygun beslenme yolunun seçilmesi, gereksiz sedasyondan kaçınma ve erken mobilizasyon temel önlemlerdir. Bu önlemler aynı zamanda ventilatör ilişkili pnömoni demetlerinin de bileşenleridir.

Klinik tuzakların başında, tanıklı olmayan aspirasyonun atlanması gelir; birçok hastada olay fark edilmez ve tablo yalnızca açıklanamayan ateş, hipoksemi ya da bilinç bulanıklığıyla ortaya çıkar. Bir diğeri, her aspirasyon kuşkusunda hemen antibiyotik başlanması ve 48 saat sonra klinik düzelme varsa tedavinin kesilmesinin düşünülmemesidir. Ayrıca disfaji taraması yapılmadan oral beslenmeye geçilmesi, özellikle inme sonrası dönemde yinelenen aspirasyonun en sık nedenidir.

Eş anlamlılar

• Aspirasyon pnömonitisi
• Mendelson sendromu (kimyasal biçimi için)

İlgili terimler

• Disfaji
• Öksürük refleksi
• Hastane enfeksiyonu
• Entübasyon
• Parenteral beslenme