Fleksibl bronkoskopi
Fleksibl bronkoskopi (İng. flexible bronchoscopy), ucunda kamera bulunan bükülebilir bir cihazla trakea ve bronşların doğrudan görüntülenmesi işlemidir. Hem tanısal hem tedavi amaçlı kullanılır ve yoğun bakımda yatak başında uygulanabilir.
Etimoloji
"Bronkoskopi", Yunanca bronchos (soluk borusu) ve skopein (bakmak) sözcüklerinden oluşur. "Fleksibl" niteleyicisi, cihazı sert (rijit) bronkoskoptan ayırır.
Klinik bağlam
Tanısal endikasyonlar arasında açıklanamayan hemoptizi, kalıcı ya da lokalize infiltrasyonlar, atelektazi, kitle ve darlıkların değerlendirilmesi, yabancı cisim kuşkusu, inhalasyon yaralanması ve alt solunum yolu örneklemesi bulunur. Örnekleme yöntemleri arasında bronkoalveoler lavaj, fırçalama, transbronşiyal biyopsi ve endobronşiyal ultrason eşliğinde iğne aspirasyonu sayılır; sonuncusu, akciğer kanserinin evrelendirilmesinde mediastinoskopinin yerini büyük ölçüde almıştır.[1]
Yoğun bakımda kullanım alanları farklılaşır. Salgı tıkacına bağlı lober atelektazide temizleme, masif hemoptizide kanayan tarafın belirlenmesi ve geçici denetim, inhalasyon yaralanmasının derecelendirilmesi ve ventilatör ilişkili pnömoni kuşkusunda alt solunum yolu örneği alınması başlıcalarıdır. Örnek alma yönteminin — körlemesine aspirat ya da bronkoskopik lavaj — sonuçları belirgin biçimde değiştirmediği gösterilmiştir; bu nedenle yöntem seçimi, hastanın durumu ve merkezin olanaklarına göre yapılır.
Havayolu yönetiminde ayrı ve kritik bir rolü vardır. Zor havayolu öngörülen hastalarda uyanık fiberoptik entübasyon, spontan solunumu koruyarak güvenli entübasyon sağlayan yerleşik bir tekniktir; anatomik bozukluk, sınırlı ağız açıklığı, boyun hareket kısıtlılığı, üst havayolu kitlesi ve önceki başarısız girişimler başlıca endikasyonlardır. Ayrıca çift lümenli tüplerin ve bronş bloklarının yerleşiminin doğrulanması, trakeostomi açılırken kılavuzluk ve tüp yerinin değerlendirilmesi rutin kullanımlar arasındadır.[2]
İşlem, topikal anestezi ile bilinçli sedasyon altında ya da genel anestezi altında yapılabilir. Entübe hastada bronkoskop, tüpün lümenini daralttığından ekspiratuvar direnç artar, hava hapsi ve içsel PEEP gelişebilir; bu nedenle işlem sırasında ventilatör ayarlarının uyarlanması, oksijen derişiminin artırılması ve sürenin sınırlı tutulması gerekir. Uygun tüp çapı seçilmemişse bronkoskopun geçirilmesi ventilasyonu tehlikeye atabilir.
Komplikasyonlar genellikle hafiftir: geçici hipoksemi, öksürük, bradikardi, laringospazm ve küçük kanamalar. Ciddi komplikasyonlar örnekleme yapıldığında artar; transbronşiyal biyopsi sonrası pnömotoraks ve belirgin kanama görülebilir. Kanama riski nedeniyle işlem öncesi pıhtılaşma durumu ve antikoagülan kullanımı değerlendirilir; trombositopeni ve üremi ek risk oluşturur. Ateş ve geçici bakteriyemi bildirilmiştir.
Kısıtlılıkları da bilinmelidir. Masif kanamada fleksibl cihazın emme kapasitesi yetersiz kalır; bu durumda rijit bronkoskopi üstündür ve kesin tedavi çoğu olguda bronşiyal arter embolizasyonudur. Benzer biçimde büyük ve sert yabancı cisimlerin çıkarılmasında rijit yöntem yeğlenir. İşlem, kararsız hastalarda — ağır hipoksemi, yüksek destek gereksinimi, artmış intrakraniyal basınç, dengesiz ritim — yarar-zarar dengesi kurularak planlanmalı, gerekiyorsa ertelenmelidir.
Klinik tuzakların başında, atelektazi saptanan her hastada bronkoskopiye yönelinmesi gelir; çoğu olguda göğüs fizyoterapisi, uygun pozisyon ve salgı yönetimi yeterlidir ve işlemin rutin uygulanması ek yarar sağlamaz. Bir diğeri, işlem sırasında verilen sedasyon ve topikal anesteziğin etkisiyle havayolu reflekslerinin baskılanması nedeniyle aspirasyon riskinin göz ardı edilmesidir. Ayrıca alınan kültürlerde üreyen mikroorganizmaların kolonizasyon mu enfeksiyon mu olduğunun ayırt edilmesi gerektiği unutulmamalıdır.
Eş anlamlılar
- Fiberoptik bronkoskopi
- Esnek bronkoskopi