Masif hemoptizi
Masif hemoptizi (İng. massive haemoptysis), solunum yollarından kısa sürede büyük miktarda kan gelmesidir. Asıl tehlike kan kaybı değil, kanın havayollarını doldurarak boğulmaya yol açmasıdır.
Etimoloji
"Hemoptizi", Yunanca haima (kan) ve ptysis (tükürme) sözcüklerinden oluşur. "Masif" niteleyicisi için tek bir sayısal tanım yoktur; günümüzde miktardan çok gaz değişimini ve hemodinamiği bozan kanamalar için "yaşamı tehdit eden hemoptizi" adlandırması yeğlenmektedir.
Klinik bağlam
Ölümün mekanizması, tablonun yönetimini doğrudan belirler: trakeobronşiyal ağacın hacmi sınırlıdır ve görece küçük bir kan hacmi bile havayollarını doldurarak ölümcül asfiksi yaratır. Bu nedenle öncelik, kanamayı durdurmak değil havayolunu korumak ve sağlam akciğeri kandan uzak tutmaktır.[1]
Kanamanın kaynağı, olguların büyük çoğunluğunda düşük basınçlı pulmoner dolaşım değil, yüksek basınçlı bronşiyal arterlerdir. Bu ayrım tedavi yaklaşımının temelidir ve bronşiyal arter embolizasyonunun neden etkili olduğunu açıklar. Başlıca nedenler arasında bronşektazi, tüberküloz ve sekelleri, akciğer kanseri, nekrotizan pnömoni ve mantar enfeksiyonları — özellikle aspergilloma —, damar malformasyonları, pulmoner arter psödoanevrizması, vaskülitler ve antikoagülasyona bağlı kanamalar sayılır. İyatrojenik nedenler arasında akciğer biyopsisi ve pulmoner arter kateterinin damarı yırtması bulunur; sonuncusu seyrek ancak çok yüksek ölüm oranlı bir komplikasyondur.
İlk yaklaşımda hasta, biliniyorsa kanayan taraf aşağıda gelecek biçimde yan yatırılır; böylece kanın sağlam akciğere geçmesi yerçekimiyle sınırlandırılır. Oksijen verilir, geniş damar yolu açılır, kan ürünleri hazırlanır ve pıhtılaşma bozuklukları düzeltilir. Öksürüğün baskılanması tartışmalıdır: aşırı baskılama pıhtının atılamamasına yol açabilir.
Havayolu yönetimi bu tablonun en güç yönüdür. Entübasyon gerektiğinde, aspirasyona olanak tanıması için geniş çaplı bir tüp yeğlenir. Kanayan akciğerin yalıtılması için çift lümenli tüp ya da bronş bloker kullanılabilir; ancak çift lümenli tüplerin dar lümenleri pıhtıyla kolayca tıkanır ve yerleştirilmeleri deneyim gerektirir. Bu nedenle acil koşullarda pratik bir seçenek, tek lümenli tüpün sağlam tarafın ana bronşuna ilerletilerek o akciğerin korunmasıdır.
Tanı ve tedavide üç yöntem birbirini tamamlar. Bilgisayarlı tomografi anjiyografi, kanamanın yerini ve nedenini gösterir, ayrıca embolizasyon için damar haritasını çıkarır; kararlı hastada ilk seçenektir. Fleksibl bronkoskopi kaynağın belirlenmesini ve yerel önlemlerin — soğuk salin lavajı, vazokonstriktör uygulaması, balon tamponadı, endobronşiyal valf — uygulanmasını sağlar; masif kanamada emme kapasitesi yetersiz kalabileceğinden rijit bronkoskopi üstündür. Kesin tedavi çoğu olguda bronşiyal arter embolizasyonudur; yüksek başarı oranı sağlar, ancak yineleme görülebilir ve seyrek olarak spinal arter dallarının yanlışlıkla tıkanmasına bağlı omurilik iskemisi bildirilmiştir. Cerrahi rezeksiyon, embolizasyonun başarısız olduğu ve lezyonun sınırlı olduğu olgulara ayrılır.[2]
Ayırıcı tanıda, kanın gerçekten solunum yolundan gelip gelmediği doğrulanmalıdır; üst sindirim sistemi kanaması ve burun-boğaz kaynaklı kanamalar hemoptiziyi taklit eder. Öksürükle gelmesi, köpüklü ve parlak kırmızı olması ile alkali tepkimesi solunum yolu kaynağını destekler.
Klinik tuzakların başında, hastanın kanayan taraf yukarıda yatırılması gelir; bu, kanın sağlam akciğere akmasına yol açar. Bir diğeri, kararlı görünen hastada "az miktarda" hemoptizinin önemsenmesidir — küçük kanamalar sıklıkla masif kanamanın habercisidir ve erken değerlendirme gerektirir.
Eş anlamlılar
- Yaşamı tehdit eden hemoptizi
- Büyük hemoptizi