Masif transfüzyon
Masif transfüzyon (İng. massive transfusion), kısa süre içinde çok miktarda kan ürünü verilmesini gerektiren durumdur. Yaygın tanımlarda yirmi dört saatte hastanın kan hacmine yakın miktarda eritrosit süspansiyonu ya da birkaç saat içinde bunun önemli bir bölümünün verilmesi ölçüt alınır.
Etimoloji
Latince transfundere (bir kaptan diğerine dökmek) eyleminden türetilmiştir; masif sıfatı verilen miktarın büyüklüğünü belirtir.
Klinik bağlam
Terim, yalnızca bir hacim ölçütü değil, kanamanın yaşamı tehdit ettiği ve ekip yanıtının hızla organize edilmesi gereken klinik durumu tanımlar. Bu nedenle günümüzde geriye dönük sayıya dayalı tanımlar yerine, kanamanın hızını ve süregenliğini yakalayan ölçütler yeğlenmektedir. Başlıca bağlamlar ağır travma, sindirim sistemi kanamaları, postpartum kanama, büyük damar cerrahisi, kalp cerrahisi ve karaciğer naklidir.[1]
Ağır kanamanın fizyopatolojisinde üç etken birbirini besler ve klasik olarak "ölümcül üçlü" adıyla anılır: hipotermi, asidoz ve koagülopati. Pıhtılaşma enzimleri düşük sıcaklıkta ve asidik ortamda yavaş çalışır; doku hipoperfüzyonu ise travmaya bağlı akut koagülopatiyi tetikler. Buna kristalloid ve eritrosit süspansiyonuyla oluşan dilüsyon, sitratın kalsiyumu bağlaması ve fibrinojenin erken tükenmesi eklenir. Bu nedenle yalnızca eritrosit vererek sürdürülen resüsitasyon, kanamayı ağırlaştıran bir kısır döngü yaratır.
Güncel yaklaşımın temeli hasar denetimli resüsitasyondur. Bileşenleri şunlardır: kanama kaynağının hızla denetlenmesi, aşırı kristalloid kullanımından kaçınılması, plazma, trombosit ve eritrositin dengeli oranlarda erken verilmesi, kesin denetime kadar kan basıncının ölçülü tutulması — travmatik beyin hasarı eşlik ediyorsa bu strateji uygulanmaz —, hastanın ısıtılması ve laboratuvar hedeflerinin izlenmesi. Dengeli oranda ürün verilmesinin, eritrosit ağırlıklı yaklaşıma göre erken kanama ölümlerini azalttığı gösterilmiştir.
Traneksamik asit, kanamanın erken saatlerinde uygulandığında travma ve doğum sonrası kanamada ölüm oranını azaltır; gecikmeli uygulamanın yarar sağlamadığı, hatta zararlı olabileceği bildirildiğinden zamanlama belirleyicidir. Fibrinojen düzeyinin erken ve belirgin biçimde düştüğü bilindiğinden, kriyopresipitat ya da fibrinojen konsantresiyle replasman önceliklidir. Viskoelastik testler, hangi bileşenin eksik olduğunu dakikalar içinde göstererek hedefe yönelik tedaviye olanak verir ve gereksiz plazma kullanımını azaltır.[2]
Metabolik komplikasyonlar yakından izlenmelidir. Sitrat toksisitesine bağlı iyonize hipokalsemi en sık ve en çok gözden kaçan sorundur; kasılma gücünü ve pıhtılaşmayı bozar, aritmiye yol açar ve düzeltilmediğinde ölüm oranını artırır. Bu nedenle masif transfüzyon sırasında iyonize kalsiyumun düzenli ölçülmesi ve yerine konması standart uygulamadır. Depolanmış kandan potasyum salınımına bağlı hiperkalemi, sitratın metabolize olmasıyla gelişen geç metabolik alkaloz, hipomagnezemi ve hipotermi diğer sorunlardır. Kan ürünlerinin ısıtıcı cihazla verilmesi ve hastanın aktif ısıtılması temel önlemlerdir.
Transfüzyonun kendine özgü riskleri de vardır: transfüzyonla ilişkili akut akciğer hasarı, dolaşım yüklenmesi, hemolitik ve alerjik reaksiyonlar, immünmodülasyon ve enfeksiyon bulaşı. Acil koşullarda grup uyumu doğrulanamadığında O grubu eritrosit ve AB grubu plazma kullanılır; doğurganlık çağındaki kadınlarda Rh negatif ürün yeğlenir. Örneklerin doğru etiketlenmesi ve kimlik doğrulama, önlenebilir ölümcül hataların önündeki en önemli engeldir.
Kurumsal masif transfüzyon protokolleri, tek bir çağrıyla kan bankasının önceden belirlenmiş paketleri hazırlamasını sağlar; iletişimi standartlaştırır, gecikmeyi azaltır ve ürün israfını önler. Protokolün sonlandırılması da tanımlanmalıdır; kanama denetlendikten sonra hedefe yönelik ve ölçülü replasmana geçilir.
Kanamanın durdurulması her zaman önceliklidir: cerrahi ya da girişimsel kaynak denetimi olmaksızın verilen ürünler yalnızca zaman kazandırır. Bu ilke, "kan ürünü kanamayı durdurmaz, cerrah durdurur" biçiminde özetlenir.
Eş anlamlılar
- Masif kan transfüzyonu