Postpartum kanama
Postpartum kanama (İng. postpartum hemorrhage; Lat. post "sonra" + partus "doğum"), doğumdan sonra beklenenin üzerinde kan kaybı olmasıdır. Dünyada anne ölümlerinin önde gelen nedenidir ve büyük bölümü önlenebilir niteliktedir.
Etimoloji
Latince doğum sonrası anlamındaki postpartum ile kanama karşılığı kullanılan hemorrhage sözcüklerinden oluşur.
Klinik bağlam
Tanım, kan kaybı miktarına ve dolaşım bulgularına dayanır; kaybın gözle tahmin edilmesinin sistematik olarak olduğundan az değerlendirmeye yol açtığı gösterilmiştir. Bu nedenle nesnel ölçüm — tartılabilir örtüler ve toplama torbaları — önerilir. Gebelikte kan hacminin artmış olması, genç annede belirgin kayba karşın kan basıncının uzun süre korunmasına yol açar; taşikardi ve solukluk gibi erken bulgular geç fark edildiğinde tablo hızla kötüleşir. Bu telafi kapasitesi, tanıda en sık karşılaşılan tuzaktır.[1]
Nedenler geleneksel olarak dört başlıkta toplanır. Uterus kasılmasının yetersizliği — atoni — olguların büyük çoğunluğundan sorumludur; uzamış eylem, çoğul gebelik, polihidramnios, makrozomi, çok doğum yapmış olma, koryoamniyonit ve uterus gevşetici ilaçlar risk yaratır. İkinci grup doğum kanalı yaralanmalarıdır: serviks, vajina ve perine yırtıkları, uterus rüptürü, hematomlar. Üçüncü grup plasenta ile ilgilidir: plasenta parçalarının geride kalması, plasenta previa ve yapışıklık bozuklukları. Dördüncü grup pıhtılaşma bozukluklarıdır: kalıtsal bozukluklar, ağır preeklampsi, plasenta dekolmanı, amniyotik sıvı embolisi ve yaygın damar içi pıhtılaşma.
Önleme, yönetimin en etkili bileşenidir. Doğumun üçüncü evresinde uterotonik ajanın rutin uygulanması kanama sıklığını belirgin biçimde azaltır; göbek kordonunun denetimli çekilmesi ve uterus tonusunun izlenmesi tamamlayıcıdır. Riskli gebelerin önceden belirlenmesi, kan ürünlerinin ve ekibin hazır bulundurulması, ameliyathane erişiminin planlanması sonucu doğrudan etkiler. Doğum öncesi aneminin düzeltilmesi de dayanıklılığı artırır.
Akut yönetim eşzamanlı yürütülür: yardım çağrılır, iki geniş damar yolu açılır, örnekler alınır, hasta ısıtılır ve dolaşım desteklenirken kanamanın nedeni araştırılır. Atonide uterus masajı yapılır, mesane boşaltılır ve basamaklı uterotonik tedavi uygulanır. Yanıt alınamazsa mekanik yöntemlere geçilir: uterus içi balon tamponadı, aortik kompresyon ve kompresyon dikişleri. Cerrahi seçenekler arasında damar bağlanması ve son çare olarak histerektomi bulunur; girişimsel radyoloji erişimi olan merkezlerde arteriyel embolizasyon etkilidir. Yırtıklar onarılır, geride kalan plasenta dokusu çıkarılır, uterus inversiyonu varsa hemen düzeltilir.
Kanamanın erken döneminde traneksamik asit uygulanmasının anne ölümünü azalttığı büyük ölçekli çalışmalarla gösterilmiştir; en yüksek yarar ilk saatlerde sağlanır, bu nedenle gecikilmeden verilmesi önerilir.[2]
Kan ürünü desteğinde masif transfüzyon ilkeleri uygulanır: dengeli oranlarda eritrosit, plazma ve trombosit verilir; fibrinojen düzeyinin obstetrik kanamada erken ve belirgin biçimde düştüğü, düşük fibrinojenin kanamanın ağırlaşacağını öngördüğü bilinmektedir. Bu nedenle fibrinojen replasmanına erken geçilir ve mümkünse viskoelastik testler ile yönlendirilir. Hipotermi, asidoz ve hipokalsemi düzeltilmelidir; masif transfüzyon sırasında sitrata bağlı kalsiyum düşüşü sık ve gözden kaçan bir sorundur.
Ekip çalışması ve önceden tanımlanmış protokoller sonucu belirler. Kanama miktarının nesnel ölçümü, uyarı eşiklerinin belirlenmesi, tatbikatlarla ekibin hazırlanması ve iletişim araçlarının standartlaştırılması, anne ölümlerini azaltan uygulamalardır. Kanama denetlendikten sonra da izlem sürdürülür; geç dönemde yeniden kanama, enfeksiyon, anemi, böbrek işlev bozukluğu ve Sheehan sendromu — hipofiz nekrozuna bağlı hipopituitarizm — gelişebilir. Ağır olgu yaşayan annelerde ruhsal etkilenme sıktır; travma sonrası stres bulguları açısından izlem ve destek önerilir.
Eş anlamlılar
- Doğum sonrası kanama
- Lohusalık kanaması