Karaciğer nakli

Karaciğer nakli (İng. liver transplantation), işlevini yitirmiş karaciğerin yerine verici karaciğerin ya da bir bölümünün yerleştirilmesidir. Son dönem karaciğer hastalığında kesin tedavi seçeneğidir.

Etimoloji

Nakil karşılığı kullanılan transplantasyon, Latince transplantare (başka yere dikmek) eyleminden gelir.

Klinik bağlam

Başlıca endikasyonlar dekompanse siroz, hepatoselüler karsinomun belirlenmiş ölçütleri karşılayan olguları, akut karaciğer yetmezliği ve kolestatik hastalıklardır. Sirozun nedenleri arasında viral hepatitler, alkolle ilişkili karaciğer hastalığı, metabolik ilişkili yağlı karaciğer hastalığı, otoimmün hepatit, primer biliyer kolanjit ve primer sklerozan kolanjit bulunur. Hepatit C tedavisindeki gelişmeler bu endikasyonu belirgin biçimde azaltmış; buna karşılık yağlı karaciğer hastalığı ve alkolle ilişkili hastalık payını artırmıştır.

Öncelik sıralaması, hastalığın ağırlığını nesnel biçimde ölçen skorlarla yapılır; bilirubin, INR, kreatinin ve sodyumu birleştiren MELD skoru yaygın kullanılır. Amaç, organı en çok gereksinim duyan hastaya yönlendirmektir. Hepatoselüler karsinomda ise tümör sayısı ve boyutuna dayanan ölçütler kullanılır ve bu hastalara ek öncelik puanı verilir.

Akut karaciğer yetmezliği ayrı bir aciliyet grubudur; hızlı ilerleyen ensefalopati, koagülopati ve beyin ödemi ile seyreder. Bu hastalarda nakil kararı saatler-günler içinde verilmelidir; kendiliğinden iyileşme olasılığını öngören ölçütler karar sürecinde kullanılır.

Verici kaynağı iki türlüdür: beyin ölümü gerçekleşmiş vericiden alınan tüm organ ve canlı vericiden alınan karaciğer bölümü. Karaciğerin yenilenme yeteneği, canlı vericili nakli ve tek organın iki alıcıya bölünmesini mümkün kılar. Canlı verici cerrahisi, sağlıklı bir kişiye uygulandığından ayrıntılı etik ve tıbbi değerlendirme gerektirir.

Kontrendikasyonlar arasında denetlenemeyen sistemik enfeksiyon, karaciğer dışı yaygın malignite, ağır kardiyopulmoner hastalık ve sürdürülemeyen madde kullanımı sayılır. Alkolle ilişkili hastalıkta belirli bir süre içki bırakma koşulu geleneksel olarak aranmış; ancak seçilmiş ağır alkolik hepatit olgularında erken naklin sağkalımı belirgin biçimde iyileştirdiği gösterilmiştir ve yaklaşım değişmektedir.

Ameliyat öncesi değerlendirme kardiyak ve pulmoner risk, böbrek işlevi, enfeksiyon taraması, beslenme durumu, kas kütlesi ve psikososyal desteği kapsar. Portopulmoner hipertansiyon ve hepatopulmoner sendrom özel olarak araştırılmalıdır; ilki ağır olduğunda naklin riskini belirgin biçimde artırır.

Ameliyat sırasında ve sonrasında karşılaşılan sorunlar arasında masif kanama, hemodinamik dalgalanma, reperfüzyon sendromu, hipokalsemi ve hiperkalemi, hipotermi ve asit-baz bozuklukları yer alır. Kanama yönetiminde viskoelastik testler yol göstericidir; sirozda hem pıhtılaşma faktörleri hem doğal antikoagülanlar azaldığından, uzamış protrombin zamanı kanama eğilimini güvenilir biçimde yansıtmaz ve asemptomatik değerlerin düzeltilmesi önerilmez.

Erken dönem komplikasyonları birincil greft işlevsizliği, hepatik arter trombozu — acil tanı ve girişim gerektirir —, portal ven trombozu, safra kaçağı ve darlıkları, akut böbrek hasarı ve enfeksiyonlardır. Rejeksiyon, diğer organ nakillerine göre daha az sıklıkta ve daha iyi denetlenebilir seyreder; tanı biyopsiyle konur.

İmmünosüpresyon genellikle kalsinörin inhibitörü temellidir; kortikosteroid ve antiproliferatif ajanlar eklenebilir. Uzun dönemde böbrek işlev bozukluğu, hipertansiyon, diabetes mellitus, dislipidemi, enfeksiyonlar, ikincil tümörler — özellikle deri kanserleri — ve altta yatan hastalığın nüksü izlenir. Hepatit B'de profilaksi, otoimmün ve kolestatik hastalıklarda nüks açısından izlem gerekir.

Sonuçlar günümüzde oldukça iyidir; uzun dönem sağkalım yüksektir ve yaşam kalitesi belirgin biçimde düzelir. Alanın temel kısıtı organ yetersizliğidir; bağış oranlarının artırılması ve makine perfüzyonu gibi organ koruma teknolojileri, kullanılabilir organ sayısını genişletmeye yöneliktir.

Eş anlamlılar

• Hepatik transplantasyon

İlgili terimler

• Siroz
• Karaciğer yetmezliği
• Hepatik ensefalopati
• İmmünosüpresyon
• Asit