Asit
Asit (İng. ascites; Yun. askites "tulum, kırba"), periton boşluğunda anormal miktarda sıvı birikmesidir. Kimyada aynı yazımla kullanılan asit sözcüğüyle karıştırılmamalıdır.
Etimoloji
Yunanca tulum, şişkin kap anlamına gelen askos sözcüğünden türetilmiştir; karnın gergin görünümüne göndermedir.
Klinik bağlam
Olguların büyük çoğunluğu karaciğer sirozuna bağlıdır. Mekanizmada portal hipertansiyon merkezidir: sinüzoidal basıncın artması, splanknik damar yatağında genişleme, etkin dolaşan hacmin azalması ve buna yanıt olarak renin-anjiyotensin-aldosteron sistemi ile antidiüretik hormon salgısının artması sodyum ve su tutulumuna yol açar. Hipoalbüminemi onkotik basıncı düşürerek katkıda bulunur. Siroz dışı nedenler arasında sağ kalp yetmezliği ve konstriktif perikardit, periton karsinomatozu, tüberküloz peritoniti, nefrotik sendrom, akut pankreatit, Budd-Chiari sendromu ve miksödem yer alır.[1]
Klinik olarak karında şişkinlik, kilo artışı, bel çevresinde genişleme, erken doyma, nefes darlığı ve rahatsızlık görülür. Muayenede matite, sıvı dalgası ve göbek fıtığı saptanabilir; ancak fizik muayene küçük hacimli sıvıda duyarsızdır. Ultrasonografi hem tanıyı doğrular hem ponksiyon için uygun bölgeyi gösterir ve karaciğer ile portal sistem hakkında bilgi verir.
Yeni saptanan asitte tanısal parasentez yapılması standarttır. Alınan sıvıda hücre sayımı ve ayrımı, albümin, total protein, kültür ve klinik duruma göre sitoloji, amilaz, trigliserid ve adenozin deaminaz çalışılır. Serum-asit albümin gradyanı ayırıcı tanının temelidir: yüksek gradyan portal hipertansiyonu gösterir — siroz, kalp yetmezliği, Budd-Chiari —, düşük gradyan ise peritoneal hastalıkları düşündürür — karsinomatoz, tüberküloz, pankreatik asit. Total protein düzeyi, kardiyak kökeni sirozdan ayırmada yardımcıdır. Kültürlerin duyarlılığı, sıvının yatak başında kan kültürü şişelerine ekilmesiyle belirgin biçimde artar.
Spontan bakteriyel peritonit, siroza bağlı asitin en önemli komplikasyonudur ve nötrofil sayısının belirlenen eşiği aşmasıyla tanı konur; kültür negatif olsa bile tedavi başlatılır. Tablo sinsi seyredebilir: ateş, karın ağrısı ya da hassasiyet bulunmayabilir, tek bulgu bilinç bulanıklığı, böbrek işlevinde bozulma ya da genel kötüleşme olabilir. Bu nedenle asiti olan ve durumu bozulan her hastada tanısal parasentez yapılması temel kuraldır; atlanması ölümcül sonuç doğurur. Tedavide uygun antibiyotiğe ek olarak albümin verilmesi, hepatorenal sendrom gelişimini azaltır ve sağkalımı iyileştirir.[2]
Yönetimin temeli sodyum kısıtlamasıdır; su kısıtlaması yalnızca belirgin hiponatremi varlığında gerekir. Diüretik tedavide aldosteron antagonisti ile kıvrım diüretiği birlikte kullanılır; kilo kaybı hızı denetlenir, elektrolitler ve böbrek işlevi izlenir. Gergin asitte büyük hacimli parasentez hızlı rahatlama sağlar; belirli hacmin üzerinde boşaltmada dolaşım işlev bozukluğunu önlemek için albümin replasmanı yapılır. Diüretiğe dirençli olgularda yinelenen parasentez, transjuguler intrahepatik portosistemik şant ve uygun hastalarda karaciğer nakli değerlendirilir.
Bazı ilaçlardan kaçınılması gerekir: nonsteroid antienflamatuvar ilaçlar böbrek kan akımını azaltarak diüretik direncine ve böbrek hasarına yol açar; ADE inhibitörleri ve anjiyotensin reseptör blokerleri ileri sirozda hipotansiyon riski taşır; aminoglikozitler nefrotoksiktir. Nonselektif beta blokerler varis kanamasının önlenmesinde yararlıdır ancak dirençli asit ve ağır dolaşım bozukluğu olan hastalarda dikkatli kullanılmalıdır.
Asit varlığı, sirozun ilerlemiş evresini gösterir ve prognozu belirgin biçimde kötüleştirir; bu nedenle saptandığı anda nakil değerlendirmesinin gündeme alınması önerilir. Malign asitte ise tedavi altta yatan tümöre yöneliktir; belirti giderici parasentez ve kalıcı kateter seçenekleri kullanılır.
Eş anlamlılar
- Karın suyu
- Peritoneal sıvı birikimi