İnme
İnme (İng. stroke), beyin, omurilik ya da retinada damarsal nedenle gelişen ani nörolojik işlev kaybıdır. Türkçe tıp yazınında felç ve serebrovasküler olay adlarıyla da anılır.
Etimoloji
Türkçe "inmek" eyleminden türetilmiştir; tablonun ansızın ortaya çıkışını anlatır. İngilizce stroke sözcüğü de aynı biçimde "vuruş, çarpma" anlamındadır.
Klinik bağlam
İnme iki ana biçimde görülür. Olguların büyük çoğunluğunu oluşturan iskemik inmede bir arterin tıkanmasıyla beyin dokusunun kanlanması kesilir; hemorajik inmede ise damar yırtılarak beyin dokusu içine (intraserebral kanama) ya da subaraknoid boşluğa kanama olur. Ayrım klinik olarak güvenilir biçimde yapılamaz; bu nedenle acil görüntüleme zorunludur.[1]
İskemik inmenin nedenleri sınıflandırmada ele alınır: büyük damar aterosklerozu — özellikle internal karotis arter darlığı —, kardiyoembolizm, en sık atriyal fibrilasyona bağlı olarak, küçük damar hastalığı (laküner inme), belirlenmiş diğer nedenler — arter diseksiyonu, vaskülit, trombofili — ve nedeni belirlenemeyen olgular. Genç hastada diseksiyon, patent foramen ovale ve hiperkoagülabilite öne çıkar.
Patofizyolojinin merkezinde penumbra kavramı bulunur: tıkanmanın çevresinde işlevini yitirmiş ancak henüz canlı kalmış doku, kollateral dolaşımın gücüne bağlı olarak bir süre kurtarılabilir durumdadır. Tedavinin tüm aciliyeti bu dokuyu kurtarmaya yöneliktir; her geçen dakikada milyonlarca nöron kaybedilir.
Klinik tablo tutulan damar alanına göre değişir: yüzde asimetri, tek taraflı güçsüzlük ve duyu kaybı, konuşma bozukluğu (afazi ya da dizartri), görme alanı kaybı, ani baş dönmesi ve dengesizlik, ihmal sendromu. Belirtiler yirmi dört saatten kısa sürede tümüyle düzelirse geçici iskemik atak adı verilir; bu tablo yakın dönemde inme riskinin yüksek olduğunu gösterir ve acil değerlendirme gerektirir. Şiddet, ulusal inme ölçeğiyle nesnel biçimde derecelendirilir.
Acil yaklaşımın ilk adımı kontrastsız bilgisayarlı tomografidir; kanamayı hızla dışlar. Damar tıkanıklığının yerini belirlemek için BT anjiyografi, kurtarılabilir doku miktarını değerlendirmek için perfüzyon görüntüleme ya da difüzyon ağırlıklı manyetik rezonans kullanılır. Eşzamanlı olarak kan şekeri ölçülür — hipoglisemi inmeyi taklit eder ve en sık atlanan ayırıcı tanıdır. Diğer taklitçiler nöbet sonrası felç, migren aurası, konversiyon ve toksik-metabolik tablolardır.
Tedavide iki yeniden kanlandırma yöntemi vardır. İntravenöz trombolitik tedavi, belirlenmiş zaman penceresi içinde ve kanama riski taşımayan hastalarda uygulanır. Büyük damar tıkanıklığında mekanik trombektomi uygulanır; seçilmiş hastalarda görüntülemeyle desteklenerek genişletilmiş zaman penceresinde de yarar sağladığı gösterilmiştir. Yeniden kanlandırma uygulanamayan hastalarda erken antiagregan tedavi başlanır. İnme ünitesinde izlem, tek başına ölüm ve bağımlılık oranlarını azaltan en güçlü girişimlerdendir.[2]
Destekleyici yönetimde kan basıncının aşırı düşürülmemesi, ateşin ve hipergliseminin denetimi, yutma değerlendirmesi yapılmadan ağızdan beslenmeye başlanmaması, aspirasyon ve venöz tromboembolizmden korunma yer alır. Yutma taramasının atlanması, aspirasyon pnömonisinin başlıca nedenidir. Geniş serebral ödem gelişen olgularda dekompresif cerrahi yaşam kurtarıcı olabilir; intrakraniyal basınç artışı yakından izlenir.
İkincil korunma etiyolojiye göre belirlenir: atriyal fibrilasyonda antikoagülasyon, aterosklerotik hastalıkta antiagregan ve yoğun lipid düşürücü tedavi, karotis darlığında revaskülarizasyon değerlendirmesi, kan basıncı ve diyabet denetimi, sigara bırakma. Rehabilitasyon erken başlatılır ve uzun süre sürdürülür; iyileşme aylar boyunca sürebilir. İnme sonrası depresyon, bilişsel bozukluk, spastisite ve nöropatik ağrı sık görülen ancak yeterince tanınmayan sorunlardır.
Eş anlamlılar
- Felç
- Serebrovasküler olay
- Beyin damar hastalığı