Geçici iskemik atak
Geçici iskemik atak (İng. transient ischemic attack, TIA; Lat. transire "geçip gitmek"), fokal beyin, omurilik ya da retina iskemisine bağlı olarak gelişen, kısa süreli ve tam düzelen nörolojik işlev bozukluğu episodu olup görüntülemede akut enfarkt bulgusunun bulunmamasıyla iskemik inmeden ayrılır.
Etimoloji
Latince trans "öteye" + ire "gitmek" fiilinden türeyen transiens (geçici) ve Yunanca ischaimia (kanın durması) ile Fransızca attaque (ani başlayan hastalık nöbeti) sözcüklerinden oluşur.
Klinik bağlam
Geçici iskemik atak klasik olarak 24 saat içinde düzelen belirtilerle tanımlanmış; ancak bu süreye dayalı tanımın olguların önemli bir kısmında kalıcı enfarkt gizlediğinin anlaşılmasıyla 2009'da doku temelli tanıma geçilmiştir. Güncel yaklaşım, belirti süresine bakılmaksızın difüzyon ağırlıklı MR'da enfarkt saptanmayan olguları TIA, saptananları ise klinik düzelme olsa bile inme olarak sınıflandırır.[1] Belirtiler çoğunlukla dakikalar sürer; tek taraflı güçsüzlük, konuşma bozukluğu, geçici tek gözde görme kaybı (amaurosis fugax) ve vertebrobaziler tutulumda ataksi, çift görme ve dizartri tipik bulgulardır. Etiyoloji iskemik inme ile aynıdır: karotis darlığı, atriyal fibrilasyon kaynaklı kardiyoemboli ve küçük damar hastalığı başlıca nedenlerdir. Klinik önemi, inmenin en güçlü uyarıcı işareti olmasından kaynaklanır; TIA sonrası inme riski ilk 48 saatte en yüksek olup 90 günde %10–15'e ulaşır ve bu nedenle TIA bir tıbbi aciliyet olarak ele alınır. ABCD² skoru (yaş, kan basıncı, klinik bulgular, süre, diyabet) erken risk sınıflamasında kullanılır; beyin MR, boyun ve kafa içi damar görüntülemesi, elektrokardiyografi ve ekokardiyografi etiyolojik araştırmanın temel bileşenleridir.[2] Hızlı değerlendirme ve ikincil korunmanın (antiagregan tedavi, uygun olgularda antikoagülasyon, karotis revaskülarizasyonu, statin ve kan basıncı kontrolü) erken başlatılması, sonraki inme riskini %80'e varan oranda azaltır.[3]
Eş anlamlılar
- TIA
- Geçici iskemik atak (GİA)
- Mini inme (halk arasında kullanım)
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Easton JD, Saver JL, Albers GW ve ark., Definition and Evaluation of Transient Ischemic Attack: A Scientific Statement for Healthcare Professionals From the American Heart Association/American Stroke Association Stroke Council, Stroke, 2009.
- ↑ Loscalzo J, Fauci AS, Kasper DL ve ark. (ed.), Harrison's Principles of Internal Medicine, 21. baskı, McGraw Hill, 2022.
- ↑ Kleindorfer DO, Towfighi A, Chaturvedi S ve ark., 2021 Guideline for the Prevention of Stroke in Patients With Stroke and Transient Ischemic Attack, Stroke, 2021.