Amaurosis fugax
Amaurosis fugax (İng. amaurosis fugax, transient monocular vision loss; Yun. amauros "karanlık" + Lat. fugax "kaçıcı, geçici"), tek gözde ani başlayan, dakikalar süren ve kendiliğinden tümüyle düzelen geçici görme kaybıdır. Çoğu olguda retina dolaşımının geçici olarak kesilmesine bağlıdır ve inme habercisi sayılır.
Etimoloji
Terim Yunanca amauros (karanlık, sönük) sözcüğünden türeyen amaurosis ile Latince fugax (kaçıcı, gelip geçici) sıfatının birleşimidir; sözcük anlamıyla "geçici körlük" demektir. Güncel yazında, mekanizmayı önceden varsaymayan geçici monoküler görme kaybı adlandırması yeğlenmektedir.
Klinik bağlam
Retina, internal karotis arterin ilk dalı olan oftalmik arter aracılığıyla beslenir. Bu damar yatağına ulaşan bir embolinin geçici olarak akımı kesmesi, klasik tabloyu oluşturur: hastalar sıklıkla görme alanının yukarıdan aşağıya ya da aşağıdan yukarıya bir perde gibi kapandığını, birkaç dakika sonra aynı biçimde açıldığını tanımlar. Embolinin kaynağı çoğunlukla karotis bifurkasyonundaki ateroskleroz plağıdır; kalp kaynaklı embolizm, atriyal fibrilasyon ve infektif endokardit diğer önemli nedenlerdir. Bu haliyle tablo, retinaya ait bir geçici iskemik atak olarak değerlendirilir ve aynı damar yatağında ilerleyen dönemde kalıcı retinal arter tıkanıklığı ya da serebral inme gelişme riskini haber verir.[1]
Embolik olmayan nedenler de vardır ve ayırt edilmeleri tedaviyi değiştirir. Elli yaş üzerindeki hastalarda dev hücreli arterit, geçici görme kaybının acil olarak dışlanması gereken nedenidir; şakak bölgesinde hassasiyet, çene kladikasyosu, baş ağrısı, halsizlik ve akut faz yanıtında yükselme ipucu verir. Tanının gecikmesi, karşı gözü de tutabilen kalıcı körlükle sonuçlanabildiğinden, güçlü kuşku varlığında biyopsi sonucu beklenmeden kortikosteroid tedavisine başlanması yerleşik bir ilkedir. Göz içi basıncının yükseldiği durumlar, retina damarlarında vazospazm, hiperviskozite sendromu ve ağır karotis darlığında duruş değişikliğiyle ortaya çıkan hipoperfüzyon diğer nedenler arasındadır.
Ayırıcı tanıda en sık karışan tablo, görsel auralı migrendir; burada belirtiler dakikalar içinde yavaşça yayılır, parlak zikzak çizgiler ve kıpırdayan görüntülerle birliktedir ve genellikle her iki gözü ilgilendirir. Papilödem zemininde görülen geçici görme kararmaları saniyeler sürer ve duruş değişiklikleriyle tetiklenir. Hastanın kaybın gerçekten tek gözde mi yoksa görme alanının bir yarısında mı olduğunu ayırt etmesi çoğu zaman güçtür; öykü alırken belirtinin sırasında bir gözün kapatılıp kapatılmadığının sorgulanması bu ayrımda belirleyicidir, çünkü homonim görme alanı kaybı retinayı değil arka dolaşımı işaret eder.
Değerlendirme, kalıcı inmeyi önlemeye yönelik acil bir iş olarak ele alınır. Karotis sisteminin doppler ultrasonografi, BT anjiyografi veya MR anjiyografi ile görüntülenmesi, elektrokardiyografi ve ritim izlemi, ekokardiyografi ve damar risk etkenlerinin taranması standart bileşenlerdir; retina muayenesinde damar içinde parlak kolesterol embolisi (Hollenhorst plağı) görülebilir. Belirgin karotis darlığı saptanan uygun hastalarda karotis endarterektomi ya da karotis stentleme erken dönemde planlanır; girişimin yararı, olaydan sonraki ilk haftalarda en yüksektir. Tüm hastalarda antiagregan tedavi, lipid düşürücü tedavi, kan basıncı denetimi ve sigaranın bırakılması ikincil korunmanın temelini oluşturur.[2]
Klinik tuzakların başında, belirtinin kendiliğinden düzelmesi nedeniyle hem hasta hem hekim tarafından önemsenmemesi gelir; oysa bu tablo, yaklaşan inmenin en değerli uyarılarından biridir ve ivedi değerlendirme gerektirir. Bir diğeri, elli yaş üstü hastada dev hücreli arteritin akla getirilmemesi ya da normal akut faz değerlerine dayanılarak dışlanmasıdır; küçük bir hasta grubunda bu değerler normal bulunabilir.
Eş anlamlılar
- Geçici monoküler görme kaybı
- Geçici tek gözde körlük