Karotis darlığı

Karotis darlığı (İng. carotid stenosis; Yun. karōtis "uyku damarı" + stenos "dar"), çoğunlukla aterosklerotik plak nedeniyle internal karotis arterin, özellikle bifurkasyon ve proksimal segmentinde lümeninin daralmasıdır; iskemik inme ve geçici iskemik atakın önemli bir nedenidir.

Etimoloji

Yunanca karoun "uyutmak, sersemletmek" fiilinden türeyen karōtis sözcüğünden; antik dönemde bu damarlara bası uygulandığında bilinç kaybı olduğunun gözlenmesinden kaynaklanır. Stenosis Yunanca stenos "dar" sözcüğünden türemiştir.

Klinik bağlam

Karotis darlığı tüm iskemik inmelerin yaklaşık %10–15'inden sorumludur; inme mekanizması çoğunlukla plak yüzeyinden kopan trombüs ya da plak materyalinin distal embolizasyonu, daha az sıklıkla ağır darlıkta hemodinamik hipoperfüzyondur. Klinik sınıflama, darlığın son altı ay içinde aynı taraf beyin ya da retina iskemisine (inme, TIA, amaurosis fugax) yol açıp açmadığına göre semptomatik ve asemptomatik olarak yapılır; bu ayrım tedavi kararının temelini oluşturur.^[1] Darlık derecesi NASCET yöntemiyle (distal normal internal karotis çapına göre) yüzde olarak ifade edilir ve <50, 50–69 ile 70–99 olarak kademelendirilir; tam tıkanma (oklüzyon) ayrı bir kategoridir. Tanıda ilk basamak Doppler ultrasonografidir; BT anjiyografi ve MR anjiyografi darlık derecesini doğrulamak, plak özelliklerini ve intrakraniyal dolaşımı değerlendirmek için kullanılır, dijital substraksiyon anjiyografi ise referans yöntem olmakla birlikte invazif olduğundan seçilmiş olgularda uygulanır. Tedavi her olguda en iyi tıbbi tedaviyi (antiagregan, yüksek yoğunluklu statin, kan basıncı ve glukoz kontrolü, sigaranın bırakılması) içerir; semptomatik 70–99 darlıkta karotis endarterektomisi olaydan sonraki iki hafta içinde uygulandığında inme riskini belirgin azaltır, 50–69 darlıkta yarar daha sınırlıdır, <50 darlıkta ise revaskülarizasyon önerilmez. Karotis stentleme, cerrahi riski yüksek ya da anatomik olarak uygun olmayan hastalarda alternatif olup 70 yaş üstünde periprosedürel inme riski endarterektomiye göre daha yüksektir. Asemptomatik ağır darlıkta yoğun tıbbi tedavi ile yıllık inme riski %1'in altına inmiştir; revaskülarizasyon yalnızca yaşam beklentisi uzun ve yüksek riskli plak özellikleri taşıyan seçilmiş olgularda değerlendirilir.^[2] Boyunda üfürüm duyulması darlığı düşündürse de duyarlılığı ve özgüllüğü düşüktür; ABCD² skoru düşük olan TIA hastalarında bile karotis görüntülemesinin ertelenmemesi önerilir.

Eş anlamlılar

Karotis stenozu
İnternal karotis arter darlığı
Karotis arter hastalığı

İlgili terimler

Kaynaklar

↑ Loscalzo J, Fauci AS, Kasper DL ve ark. (ed.), Harrison's Principles of Internal Medicine, 21. baskı, McGraw Hill, 2022.
↑ Naylor R, Rantner B, Ancetti S ve ark., Editor's Choice – European Society for Vascular Surgery (ESVS) 2023 Clinical Practice Guidelines on the Management of Atherosclerotic Carotid and Vertebral Artery Disease, European Journal of Vascular and Endovascular Surgery, 2023.

[1] Loscalzo J, Fauci AS, Kasper DL ve ark. (ed.), Harrison's Principles of Internal Medicine, 21. baskı, McGraw Hill, 2022.

[2] Naylor R, Rantner B, Ancetti S ve ark., Editor's Choice – European Society for Vascular Surgery (ESVS) 2023 Clinical Practice Guidelines on the Management of Atherosclerotic Carotid and Vertebral Artery Disease, European Journal of Vascular and Endovascular Surgery, 2023.

[1]

[2]