Doppler ultrasonografi
Doppler ultrasonografi (İng. Doppler ultrasonography), hareketli kan hücrelerinden yansıyan ses dalgalarındaki frekans kaymasını ölçerek kan akımının varlığını, yönünü ve hızını gösteren ultrason yöntemidir. Damar hastalıklarının tanısında ve kalp işlevinin değerlendirilmesinde temel araçtır.
Etimoloji
Yöntem, hareketli bir kaynaktan ya da hedeften yansıyan dalganın frekansının değiştiğini 1842'de tanımlayan Avusturyalı fizikçi Christian Doppler'in adını taşır. Aynı ilke, yaklaşan bir aracın sesinin tizleşip uzaklaşırken pesleşmesinde günlük yaşamda da gözlenir.
Klinik bağlam
Prob tarafından gönderilen ses dalgası, hareket eden eritrositlere çarptığında farklı bir frekansla geri döner; bu fark, hedefin hıza ve ses demetiyle yaptığı açıya bağlıdır. Cihaz bu kaymayı akım hızına çevirir. Açının ölçüme doğrudan etkisi, yöntemin en önemli teknik kısıtıdır: ses demeti akım yönüne paralele yaklaştıkça ölçüm doğruluğu artar, dikleştikçe hız olduğundan düşük hesaplanır ve 90 dereceye yaklaşıldığında akım hiç saptanmayabilir. Bu nedenle damar incelemelerinde açı düzeltmesi yapılır ve kardiyak ölçümlerde akıma en paralel pencere aranır.[1]
Uygulamada birkaç kip birlikte kullanılır. Renkli Doppler, akımı proba göre yönüne bağlı olarak renklendirir ve akımın varlığını hızla gösterir. Spektral (pulsed wave) Doppler, seçilen küçük bir örnek hacmindeki hızları zaman içinde çizerek dalga biçimini ortaya koyar; bu biçim, damarın türü ve distalindeki direnç hakkında bilgi verir. Sürekli dalga Doppler yüksek hızları doğru ölçebilir ancak derinlik ayrımı yapamaz; bu nedenle kapak darlıklarındaki yüksek hız gradyanlarının ölçümünde kullanılır. Güç (power) Doppler ise yöne duyarsızdır ama düşük hızlı akıma daha duyarlıdır ve organ perfüzyonunu göstermede yararlıdır.
Klinik kullanım alanları geniştir. Alt ekstremite derin ven trombozu tanısında, damarın probla bastırılarak kapanıp kapanmadığının değerlendirildiği kompresyon ultrasonografisi ile birlikte kullanılır ve ilk basamak yöntemdir. Karotis sisteminde darlık derecesi hız ölçümleriyle tahmin edilir; amaurosis fugax ya da geçici iskemik atak sonrası değerlendirmenin parçasıdır. Ekokardiyografide kapak darlık ve yetmezliklerinin derecelendirilmesi, dolum basınçlarının tahmini ve pulmoner hipertansiyon açısından sistolik basınç kestirimi Doppler ile yapılır. Ayrıca organ nakli sonrası damar açıklığının izlenmesi, portal dolaşım değerlendirmesi, testis ve over torsiyonu tanısı, gebelikte umbilikal ve serebral akımların incelenmesi başlıca kullanım alanlarıdır.
Yoğun bakımda yöntem, yatak başında yinelenebilir olması nedeniyle özel bir yer tutar. Sıvı yanıtlılığı değerlendirmesinde sol ventrikül çıkım yolundaki hız-zaman integralinin solunumla ya da pasif bacak kaldırma sonrası değişimi kullanılır; kardiyak debi eğilimleri girişimsel olmayan biçimde izlenebilir. Transkraniyal Doppler ile serebral akım hızları ölçülerek subaraknoid kanama sonrası vazospazm izlenir ve serebral otoregülasyon hakkında bilgi edinilir.[2]
Yöntemin en belirgin üstünlükleri iyonlaştırıcı radyasyon içermemesi, taşınabilir olması ve gerçek zamanlı bilgi vermesidir. Buna karşılık sonuçlar uygulayıcının deneyimine belirgin biçimde bağımlıdır; hasta ilişkili etkenler de görüntü kalitesini sınırlar. Obezite, bağırsak gazı, ödem, cerrahi pansuman ve subkütan amfizem inceleme penceresini daraltır.
Klinik tuzakların başında, akım saptanamamasının tıkanıklıkla eşitlenmesi gelir; yanlış açı, düşük kazanç ayarı ya da uygunsuz filtre seçimi de aynı görünümü yaratabilir. Bir diğeri, tek bir hız değerine dayanarak darlık derecesi belirlenmesidir; ölçüm, karşı taraf ve komşu segmentlerle oranlanarak yorumlanmalıdır. Ayrıca kalp debisinin düşük olduğu durumlarda kapak darlığı gradyanlarının düşük ölçülmesi, ağır darlığın hafif görünmesine yol açabilir. Derin ven trombozunda ise izole baldır venlerinin ve pelvik damarların yeterince değerlendirilememesi, yalancı negatif sonuçların bilinen kaynağıdır.
Eş anlamlılar
- Renkli Doppler
- Dupleks ultrasonografi