Migren
Migren (İng. migraine; Yun. hemikrania "başın yarısı"), yineleyen, çoğunlukla tek taraflı ve zonklayıcı baş ağrısı atakları ile seyreden nörolojik hastalıktır. Dünyada en sık işlev kaybına yol açan hastalıklardandır.
Etimoloji
Yunanca hemikrania (başın yarısı) sözcüğünden gelir; Latince hemicrania aracılığıyla Avrupa dillerine geçmiştir.
Klinik bağlam
Migren, damar kökenli basit bir baş ağrısı değil, beynin uyarılabilirliğinin arttığı nörobiyolojik bir hastalık olarak kabul edilir. Aura, kortikal yayılan depresyon adı verilen ve beyin korteksi boyunca ilerleyen elektriksel etkinlik dalgasıyla açıklanır. Ağrı evresinde trigeminovasküler sistem etkinleşir; duyu liflerinden salınan kalsitonin geni ile ilişkili peptit (CGRP) damar genişlemesine ve nörojenik enflamasyona yol açar. Bu aracının merkezi rolü, günümüzdeki en önemli tedavi gelişmelerinin dayanağını oluşturmuştur.[1]
Atak dört evrede ilerler. Prodrom evresinde saatler öncesinden esneme, ruh hâli değişikliği, boyun sertliği ve besin isteği görülür. Aura, olguların bir bölümünde ortaya çıkar; en sık görsel — parlayan çizgiler, görme alanında kayıp —, ayrıca duyusal ve konuşmayla ilgili olabilir; dakikalar içinde yayılır ve genellikle bir saatten kısa sürer. Ağrı evresi saatlerden birkaç güne dek sürer; bulantı, kusma, ışık ve sese duyarlılık eşlik eder, fiziksel etkinlikle artar. Postdrom evrede yorgunluk ve bilişsel yavaşlama sürer.
Tanı kliniktir ve tanımlanmış ölçütlere dayanır; görüntüleme rutin olarak gerekmez. Ancak uyarıcı bulgular varsa ileri inceleme zorunludur: ilk ve en şiddetli ağrı, ani başlayan gök gürültüsü baş ağrısı, ilerleyici kötüleşme, elli yaş üzerinde yeni başlangıç, nörolojik muayene bulgusu, ateş, kilo kaybı, kanser ya da bağışıklık baskılanması öyküsü, gebelik ve lohusalık, öksürük ya da pozisyonla değişen ağrı. Bu durumlarda subaraknoid kanama, serebral venöz sinüs trombozu, dev hücreli arterit, ensefalit, kitle ve idiyopatik intrakraniyal hipertansiyon araştırılmalıdır.
Tetikleyiciler kişiye göre değişir: uyku düzensizliği, öğün atlama, stres ve stresin ardından gelen gevşeme, adet döngüsü, alkol, dehidratasyon, hava değişimleri ve bazı besinler. Ağrı kesici aşırı kullanımı, ayrı ve sık görülen bir sorundur: ilaçların ayda belirli sıklığın üzerinde kullanılması, baş ağrısını kronikleştirir. Bu tablo, tedaviye dirençli gibi görünen hastalarda mutlaka sorgulanmalıdır.
Akut tedavide hafif ataklarda nonsteroid antienflamatuvar ilaçlar, orta-ağır ataklarda triptanlar kullanılır; bulantı için antiemetikler eklenir. Etkinlik için ilacın atağın erken döneminde alınması önemlidir. Triptanlar, kontrolsüz hipertansiyon, koroner arter hastalığı ve inme öyküsü bulunanlarda kontrendikedir; bu hastalarda CGRP reseptör antagonistleri ve seçici serotonin reseptör agonistleri seçenek oluşturur. Ergot türevleri günümüzde geri plandadır. Opioidler migrende önerilmez; etkisizdir ve kronikleşmeye katkıda bulunur.
Koruyucu tedavi, atak sıklığı ve şiddeti yaşam kalitesini bozduğunda başlatılır. Seçenekler arasında beta blokerler, bazı antiepileptikler, amitriptilin, kandesartan ve kronik migrende botulinum toksini bulunur. Son yıllarda CGRP yolağını hedefleyen monoklonal antikorlar ve oral gepantlar, hastalığa özgü koruyucu tedavi seçeneği olarak yerini almıştır; tolere edilebilirlikleri yüksektir.[2]
İlaç dışı yaklaşımlar tedavinin ayrılmaz parçasıdır: düzenli uyku ve öğün, yeterli sıvı alımı, düzenli aerobik egzersiz, stres yönetimi ve baş ağrısı günlüğü tutulması. Kafein ve ağrı kesici kullanımının sınırlanması gerekir.
Auralı migren, iskemik inme riskinde ölçülü bir artışla ilişkilidir; sigara kullanımı ve östrojen içeren doğum kontrol yöntemleriyle birlikte bu risk belirginleşir. Bu nedenle auralı migreni olan kadınlarda kombine hormonal yöntemlerden kaçınılması önerilir. Gebelikte tedavi seçenekleri sınırlıdır ve ilaç seçimi trimestere göre yapılır.
Eş anlamlılar
- Yarım baş ağrısı