Küme baş ağrısı

Küme baş ağrısı (İng. cluster headache), tek taraflı, göz çevresinde yerleşen, çok şiddetli ve kısa süreli ataklarla seyreden birincil baş ağrısıdır. Bilinen en şiddetli ağrı sendromlarından biri kabul edilir.

Etimoloji

Atakların haftalar-aylar süren dönemler hâlinde kümelenmesinden adlandırılmıştır.

Klinik bağlam

Ataklar tek taraflı, göz çevresinde ya da şakakta, delici nitelikte ve çok şiddetlidir; dakikalar ile birkaç saat arasında sürer. Ayırt edici özellik, aynı tarafta otonom bulguların eşlik etmesidir: gözde kızarma, yaşarma, burun tıkanıklığı ya da akıntı, göz kapağında ödem, terleme, gözbebeğinde daralma ve göz kapağı düşüklüğü. Bu bulguların kaynağı, trigeminal-otonom refleksin etkinleşmesidir. Ayrıca hipotalamusun rol oynadığı düşünülür; atakların günün belirli saatlerinde ve yılın belirli dönemlerinde yinelenmesi bu görüşü destekler.

Migrenden ayıran önemli bir davranışsal bulgu vardır: bu hastalar ağrı sırasında hareketsiz kalamaz, huzursuzdur, dolaşır ve kendine zarar verecek davranışlar sergileyebilir. Migrende ise hasta karanlık ve sessiz bir ortamda hareketsiz kalmayı yeğler. Bu ayrım, yatak başında tanıya güçlü biçimde yol gösterir.

Ataklar günde bir ile sekiz kez arasında yinelenebilir ve sıklıkla gece uykudan uyandırır. Epizodik biçimde ağrı dönemleri, aylar süren ağrısız dönemlerle ayrılır; kronik biçimde ise uzun süre ara verilmez. Alkol, atak döneminde güçlü bir tetikleyicidir; ağrısız dönemde ise bu etki görülmez — bu özellik tanısal açıdan değerlidir. Nitratlar, sigara ve uyku düzensizliği diğer tetikleyicilerdir.

Ayırıcı tanıda migren, trigeminal nevralji, akut glokom, sinüzit ve ikincil nedenler yer alır. İkincil nedenlerin dışlanması önemlidir; hipofiz lezyonları, karotis arter diseksiyonu ve kavernöz sinüs patolojileri benzer tablo yaratabilir. Bu nedenle ilk kez tanı alan hastalarda beyin görüntülemesi önerilir. Atakların otonom bulgular nedeniyle sinüzit ya da alerji sanılması ve hastaların yıllarca yanlış tedavi alması, bu alandaki en yaygın sorundur; tanı gecikmesi ortalama olarak yıllarla ölçülür.

Tedavi üç başlıkta ele alınır. Atak tedavisinde iki seçenek üstündür: yüksek akımlı yüzde yüz oksijenin sıkı yüz maskesiyle verilmesi ve deri altına uygulanan sumatriptan. Oksijen, yan etkisi olmaması nedeniyle özellikle değerlidir ve evde kullanım için düzenlenmesi gerekir; bu basit tedavinin reçete edilmemesi, sık karşılaşılan bir eksikliktir. Ağızdan alınan ilaçlar, atağın hızlı seyri nedeniyle etkisiz kalır.

Geçiş tedavisinde, koruyucu ilacın etkisi başlayana kadar geçen sürede kısa süreli kortikosteroid ya da büyük oksipital sinir bloğu kullanılır; sinir bloğu hızlı ve etkili bir seçenektir.

Koruyucu tedavide verapamil birinci seçenektir; yüksek dozlar gerekebildiğinden iletim bozukluğu açısından elektrokardiyografik izlem zorunludur. Alternatifler lityum, topiramat ve galkanezumabdır. Dirençli olgularda oksipital sinir uyarımı ve diğer nöromodülasyon yöntemleri değerlendirilir.

Hastalık, şiddeti nedeniyle yaşam niteliğini ağır biçimde etkiler ve intihar düşüncesiyle ilişkilendirilmiştir; bu nedenle ruhsal durumun değerlendirilmesi ve destek sağlanması tedavinin parçasıdır. Sigara bırakma ve düzenli uyku önerilir.

Eş anlamlılar

• Küme tipi baş ağrısı

İlgili terimler

• Baş ağrısı
• Migren
• Horner sendromu
• Trigeminal nevralji
• Gerilim tipi baş ağrısı