Trigeminal nevralji

Trigeminal nevralji (İng. trigeminal neuralgia), trigeminal sinirin dağılım alanında ani, kısa süreli ve elektrik çarpması gibi tanımlanan şiddetli yüz ağrısı ataklarıyla seyreden hastalıktır.

Etimoloji

Üçlü sinir anlamındaki trigeminus ile sinir ağrısını belirten "nevralji" sözcüğünden oluşur.

Klinik bağlam

Ağrı, saniyeler süren ataklar hâlinde gelir; hastalar bıçak saplanması ya da elektrik çarpması biçiminde tanımlar. Ataklar günde çok sayıda yinelenebilir ve arada ağrısız dönemler bulunur. Tipik olarak sinirin ikinci ve üçüncü dallarının alanında — yanak, üst ve alt çene bölgesinde — yerleşir; tek taraflıdır.

Ayırt edici özellik, tetikleyicilerin varlığıdır: çiğneme, konuşma, diş fırçalama, yüz yıkama, tıraş olma, soğuk hava ve hafif dokunma atağı başlatır. Hastalar bu nedenle yüzlerine dokunmaktan, yemek yemekten ve konuşmaktan kaçınır; kilo kaybı ve sosyal geri çekilme görülebilir. Tetikleyicilerin sorgulanması, tanıyı yatak başında güçlü biçimde destekler.

Klasik biçimde neden, sinirin beyin sapından çıktığı bölgede bir damar tarafından basıya uğramasıdır; yinelenen nabız basısı, miyelin kılıfında hasara yol açar. Bu düzenek, cerrahi tedavinin mantığını oluşturur.

İkincil biçimler dışlanmalıdır. Multipl skleroz, genç hastada ve iki taraflı olguda öncelikle düşünülmelidir; sinirin merkezî bölümündeki demiyelinizan plak sorumludur. Ayrıca tümörler, anevrizma ve damar malformasyonları neden olabilir. Bu nedenle tanı konulan her hastada manyetik rezonans görüntüleme önerilir.

Uyarı bulguları önemlidir: yüzde duyu kaybı, iki taraflı tutulum, birinci dalın izole tutulumu, işitme kaybı, diğer kraniyal sinir bulguları, sürekli ağrı ve genç yaşta başlangıç. Muayenede yüz duyusu ve kornea refleksi mutlaka değerlendirilmelidir; klasik biçimde nörolojik muayene normaldir. Duyu kaybının bulunması, yapısal bir nedeni düşündürür.

Ayırıcı tanıda diş kaynaklı ağrı, temporomandibular eklem sorunları, sinüzit, küme baş ağrısı ve postherpetik nevralji yer alır. Hastaların çoğunlukla önce diş hekimine başvurması ve gereksiz diş çekimleri yapılması, bu alandaki en yaygın sorundur; ağrının atak biçiminde olması ve tetikleyicilerle ortaya çıkması bu ayrımı sağlar.

Tedavide birinci seçenek karbamazepin ya da okskarbazepindir; etkinlikleri yüksektir ve tedaviye yanıt tanıyı destekler. Karbamazepin kullanımında hiponatremi, kemik iliği baskılanması, karaciğer enzim yüksekliği ve ilaç etkileşimleri açısından izlem gerekir; enzim uyarıcı etkisi nedeniyle çok sayıda ilacın düzeyini düşürür. Ayrıca belirli HLA alelini taşıyan kişilerde ağır deri tepkimesi riski yüksektir ve bu gruplarda tedavi öncesi tarama önerilir.

Yanıtsız ya da ilaca tolerans gösteremeyen hastalarda cerrahi seçenekler değerlendirilir. Mikrovasküler dekompresyon, basıya yol açan damarın sinirden ayrılmasıdır; en kalıcı sonucu verir ve siniri korur. Perkütan yöntemler ve stereotaktik radyocerrahi, cerrahiye uygun olmayan hastalarda kullanılır; bu yöntemlerde yüzde duyu kaybı riski daha yüksektir.

Ağrının şiddeti nedeniyle hastalarda depresyon ve intihar düşüncesi bildirilmiştir; ruhsal durumun değerlendirilmesi tedavinin parçasıdır. Ayrıca beslenme ve ağız bakımı, tetikleyici korkusu nedeniyle ihmal edilebilir; bu konuların ele alınması yaşam niteliğini doğrudan etkiler.

Eş anlamlılar

• Tik douloureux
• Yüz nevraljisi

İlgili terimler

• Kraniyal sinirler
• Nöropatik ağrı
• Multipl skleroz
• Küme baş ağrısı
• Postherpetik nevralji