Sinüzit

Sinüzit (İng. sinusitis), burun yan boşluklarının iltihaplanmasıdır. Burun mukozası da neredeyse her zaman etkilendiğinden günümüzde rinosinüzit terimi tercih edilir.

Etimoloji

Latince boşluk anlamındaki sinus ile iltihap eki -itis sözcüklerinden oluşur.

Klinik bağlam

Sinüsler, burun boşluğuna dar ağızlarla açılan hava dolu boşluklardır. Mukosiliyer temizlik ve açık drenaj, sağlıklı işleyişin temelidir. Üst solunum yolu enfeksiyonu, alerji ya da anatomik darlık nedeniyle bu ağızlar tıkandığında sıvı birikir, oksijen azalır ve bakteri çoğalması için elverişli ortam oluşur.

Süreye göre akut, subakut, kronik ve yineleyen biçimler tanımlanır. Akut olguların büyük çoğunluğu viral kaynaklıdır; bu, tedavi yaklaşımının temelini oluşturur.

Klinik açıdan en önemli konu, bakteriyel enfeksiyonun ayırt edilmesidir. Viral tabloda belirtiler birkaç gün içinde tepe yapar ve gerilemeye başlar. Bakteriyel enfeksiyon lehine olan üç örüntü şunlardır: belirtilerin belirli bir süreden uzun sürmesi ve düzelmemesi; başlangıçta düzelen belirtilerin yeniden kötüleşmesi — çift kötüleşme; ve ağır tablo ile yüksek ateş ile iltihabi burun akıntısının birlikte bulunması. Yalnızca renkli burun akıntısının bakteriyel enfeksiyon göstergesi sayılması, gereksiz antibiyotik kullanımının en yaygın nedenidir.

Belirtiler burun tıkanıklığı, burun akıntısı, yüzde ağrı ve basınç hissi, koku alma bozukluğu, geniz akıntısı ve baş ağrısıdır. Öne eğilmekle artan ağrı tipiktir. Diş ağrısı, üst çene sinüsü tutulumunu düşündürür; nitekim diş kaynaklı enfeksiyonlar tek taraflı ve kötü kokulu akıntıyla seyreden olguların gözden kaçan bir nedenidir.

Görüntüleme, komplike olmayan akut olgularda gerekmez; bilgisayarlı tomografi kronik, yineleyen, komplike olgularda ve cerrahi planlamada kullanılır. Rastlantısal mukozal kalınlaşmaların hastalık sanılması, gereksiz tedaviye yol açar.

Tedavide destekleyici yaklaşım öndedir: burun içi kortikosteroidler, salin ile burun yıkama, ağrı kesiciler ve yeterli sıvı alımı. Antibiyotik, yalnızca bakteriyel enfeksiyon ölçütlerini karşılayan hastalarda ve genellikle kısa sürelerle verilir; birinci seçenek amoksisilin ya da beta-laktamaz inhibitörlü biçimidir. Dekonjestanların uzun süreli kullanımı geri tepme tıkanıklığına yol açar.

Komplikasyonlar enderdir ancak ciddidir ve tanınmaları yaşamsaldır. Orbital tutulum, göz kapağında şişlik, kızarıklık, göz hareketlerinde kısıtlılık, öne çıkıklık ve görme bozukluğuyla ortaya çıkar; orbital selülit acil görüntüleme, damar yolundan antibiyotik ve gerektiğinde cerrahi drenaj gerektirir. Kafa içi yayılım menenjit, epidural ve beyin apsesi ile serebral venöz sinüs trombozuna yol açar; şiddetli baş ağrısı, ateş, bilinç değişikliği, nöbet ve odaksal bulgular uyarıcıdır. Alın bölgesinde yumuşak şişlik — Pott şiş tümörü — , kemik tutulumunu gösterir.

Bağışıklığı baskılanmış hastalarda, özellikle kontrolsüz diyabet ve hematolojik kanserlerde, invazif mantar sinüziti düşünülmelidir. Yüzde ağrı ve uyuşma, burun içinde siyah nekrotik alan, hızlı ilerleme ve görme bulguları uyarıcıdır; mukormikoz acil cerrahi temizlik ve antifungal tedavi gerektirir. Gecikme ölümcüldür.

Yoğun bakımda nazogastrik ve nazotrakeal tüp bulunan hastalarda gelişen nozokomiyal sinüzit, açıklanamayan ateşin gözden kaçan bir nedenidir; tüplerin ağız yoluna çevrilmesi ve drenajın sağlanması tedavinin parçasıdır.

Kronik biçimde polip varlığına göre sınıflandırma yapılır; tedavi burun içi kortikosteroidler, yıkama, seçilmiş hastalarda biyolojik ajanlar ve endoskopik cerrahidir. Aspirin duyarlılığı, astım ve polip birlikteliği ayrı bir tablo oluşturur.

Eş anlamlılar

• Rinosinüzit

İlgili terimler

• Otitis media
• Antibiyotik
• Menenjit
• Aspergilloz
• Baş ağrısı