Horner sendromu

Horner sendromu (İng. Horner syndrome), göze giden sempatik sinir yolunun kesintiye uğramasıyla aynı tarafta göz kapağı düşüklüğü, gözbebeği küçüklüğü ve terleme azalmasıyla giden tablodur.

Etimoloji

Tabloyu ayrıntılı biçimde tanımlayan İsviçreli göz hekimi Johann Friedrich Horner'ın adını taşır.

Klinik bağlam

Göze giden sempatik yol üç nörondan oluşur ve uzun bir seyir izler. Birinci nöron hipotalamustan başlar ve beyin sapı ile omurilikten geçer. İkinci nöron göğüs boşluğunun üst bölümünden çıkar, akciğer tepesinin üzerinden geçerek boyuna yükselir. Üçüncü nöron ise karotis arteri boyunca ilerleyerek kafa boşluğuna girer ve göze ulaşır. Bu uzun yol nedeniyle sendrom, çok farklı bölgelerdeki hastalıkların bulgusu olabilir; bu nedenle bulgunun kendisinden çok, nedeninin araştırılması önemlidir.

Klasik üçlü, hafif göz kapağı düşüklüğü, gözbebeği küçüklüğü ve yüzün aynı yarısında terleme azalmasıdır. Göz kapağı düşüklüğü belirgin değildir; çünkü tutulan kas, kapağı kaldıran ana kas değil yardımcı düz kastır. Alt kapağın hafifçe yükselmesi, göz küresinin içe çökmüş gibi görünmesine yol açar. Ayırt edici bulgu, anizokorinin karanlıkta belirginleşmesidir: küçük gözbebeği karanlıkta yeterince genişleyemez. Doğuştan olan olgularda irisin rengi açık kalabilir.

Ayırıcı tanıda fizyolojik anizokori sıktır ve iki gözde fark aydınlıkta ve karanlıkta benzerdir. Üçüncü kraniyal sinir felcinde ise gözbebeği büyüktür ve belirgin kapak düşüklüğü ile göz hareket kısıtlılığı bulunur; bu ayrım anevrizma açısından acil önem taşır.

Nedenler yerleşime göre sınıflandırılır. Birinci nöron lezyonlarında beyin sapı inmesi — özellikle Wallenberg sendromu —, omurilik lezyonları ve siringomiyeli görülür; bu olgularda ek nörolojik bulgular eşlik eder. İkinci nöronda akciğer tepesi tümörü (Pancoast tümörü), boyun lenf bezi hastalıkları, tiroit ve mediasten kitleleri, boyun ile göğüs cerrahisi ve travma yer alır. Üçüncü nöronda ise karotis arter diseksiyonu, kavernöz sinüs hastalıkları ve küme tipi baş ağrısı bulunur.

Klinik açıdan iki neden acil değerlendirme gerektirir. Birincisi karotis arter diseksiyonudur: ani başlayan boyun ya da yüz ağrısıyla birlikte gelişen tablo, aksi gösterilene dek bu tanı kabul edilmeli ve damar görüntülemesi gecikmeden yapılmalıdır; tanı atlanırsa inme gelişebilir. İkincisi akciğer tepesi tümörüdür; kol ağrısı, elde güçsüzlük ve kilo kaybı eşlik ediyorsa göğüs görüntülemesi yapılmalıdır. Çocukta yeni gelişen olguda nöroblastom araştırılmalıdır.

Tanıyı doğrulamak ve yerleşimi belirlemek için farmakolojik testler kullanılabilir; apraklonidin damlası, sendrom varlığında karakteristik biçimde gözbebeği yanıtını tersine çevirir. Ancak günümüzde asıl yaklaşım, klinik bulgulara göre uygun görüntüleme yapılmasıdır; bulgunun yerleşimi kesin olarak belirlenemediğinde yolun tümü — beyin, boyun ve göğüs — görüntülenir.

Sendromun kendisine yönelik özgül bir tedavi yoktur; tedavi altta yatan nedene yöneliktir. Kapak düşüklüğü hafif olduğundan görme genellikle etkilenmez; kalıcı ve kozmetik sorun yaratan olgularda cerrahi düzeltme uygulanabilir.

Girişimsel işlemler sonrasında da görülebilir: boyun bölgesindeki sinir bloklarında ve özellikle interskalen brakiyal pleksus bloğunda sık karşılaşılan geçici bir bulgudur; bu durumda kendiliğinden gerileyeceği bilinmeli ve gereksiz tetkikten kaçınılmalıdır. Epidural ve stellat ganglion bloğu sonrasında da bildirilmiştir.

Eş anlamlılar

• Okülosempatik felç

İlgili terimler

• Anizokori
• Wallenberg sendromu
• Karotis arter
• Brakiyal pleksus
• Pitozis