Anizokori

Anizokori (İng. anisocoria; Yun. anisos, eşit olmayan + kore, gözbebeği), iki gözbebeğinin çapının birbirinden farklı olmasıdır.

Etimoloji

Yunanca eşit olmayan anlamındaki anisos ile gözbebeği anlamındaki kore sözcüklerinden oluşur.

Klinik bağlam

Gözbebeği çapı, iki karşıt sistemin dengesiyle belirlenir: parasempatik lifler daraltıcı kası, sempatik lifler ise genişletici kası uyarır. Bu nedenle fark, hangi sistemin etkilendiğine göre yorumlanır ve ayrım, ışıkta ve karanlıkta yapılan karşılaştırmayla sağlanır.

Değerlendirmenin temel adımı, hangi gözbebeğinin anormal olduğunun belirlenmesidir. Fark aydınlıkta belirginleşiyorsa, büyük olan gözbebeği yeterince daralamıyor demektir; sorun parasempatik yoldadır. Fark karanlıkta belirginleşiyorsa, küçük olan gözbebeği yeterince genişleyemiyor demektir; sorun sempatik yoldadır. Bu basit ayrım, tanısal yaklaşımı belirler ve sıklıkla atlanır.

Fizyolojik anizokori toplumda sıktır; fark küçüktür, aydınlıkta ve karanlıkta benzer kalır, ışık yanıtları normaldir ve eşlik eden başka bulgu bulunmaz. Eski fotoğrafların incelenmesi, farkın eskiden beri var olduğunu göstererek gereksiz tetkikten korur.

Büyük gözbebeğinin anormal olduğu durumlarda ilk düşünülmesi gereken okülomotor sinir felcidir. Bu tabloda gözbebeği ışığa yanıt vermez; göz kapağı düşüklüğü ve göz hareket kısıtlılığı eşlik eder. Klinik açıdan en kritik bilgi, parasempatik liflerin sinirin dış yüzeyinde seyretmesidir: dıştan bası — anevrizma, tümör, fıtıklaşma — gözbebeğini erken tutar. Bu nedenle gözbebeğinin tutulduğu üçüncü sinir felci, aksi gösterilene dek arka bağlayıcı arter anevrizması kabul edilir ve acil damar görüntülemesi gerektirir.

Bilinci bozulan bir hastada yeni gelişen tek taraflı büyük ve ışığa yanıtsız gözbebeği, unkal fıtıklaşmanın habercisidir; kafa içi basınç yönetimine hemen başlanmalıdır. Bu bulgunun geç fark edilmesi geri dönüşsüz beyin sapı hasarına yol açar.

Diğer nedenler arasında Adie tonik gözbebeği — ışığa yanıt zayıf, yakına odaklanmayla yavaş daralma — ve farmakolojik genişleme bulunur. Farmakolojik neden, klinikte sık karşılaşılan ve gereksiz görüntülemeye yol açan bir durumdur: atropin ya da nebülize antikolinerjik ilacın göze teması, göz damlaları ve bazı bitki alkaloitleri gözbebeğini genişletir. Bu olguda gözbebeği ileri derecede geniştir ve pilokarpine yanıt vermez; ayrıca göz hareketleri ve göz kapağı normaldir.

Küçük gözbebeğinin anormal olduğu durumlarda Horner sendromu düşünülür: hafif göz kapağı düşüklüğü ve terleme azalması eşlik eder. Ani başlayan boyun ya da yüz ağrısıyla birlikte görülmesi, karotis arter diseksiyonunu düşündürür ve acil damar görüntülemesi gerektirir. Akciğer tepesi tümörü ve boyun kitleleri de araştırılmalıdır. Ayrıca opioidler her iki gözbebeğini daraltır; tek taraflı değil simetrik olması ayırt edicidir.

Argyll Robertson gözbebeğinde ışığa yanıt kaybolmuşken yakına odaklanmayla daralma korunur; nörosifilizi düşündürür.

Yoğun bakımda gözbebeği değerlendirmesi rutin nörolojik izlemin parçasıdır; ancak ilaç etkilerinin bilinmesi zorunludur. İlaç etkisinin patolojik bulgu sanılması ya da gerçek bulgunun ilaca bağlanması, iki yönlü hata kaynağıdır. Otomatik pupillometre kullanımı, ölçümün nesnelleştirilmesini sağlar.

Değerlendirmede göz travması, önceki göz cerrahisi ve iris hastalıkları da göz önünde bulundurulmalıdır.

Eş anlamlılar

• Gözbebeği eşitsizliği

İlgili terimler

• Okülomotor sinir
• Horner sendromu
• Kafa içi basınç
• Anevrizma
• Arter diseksiyonu