Karotis stentleme

Karotis stentleme (İng. carotid artery stenting, CAS), boyun bölgesindeki internal karotis arter darlığının kateter yoluyla balon ve stent kullanılarak genişletilmesi işlemidir. İnme riskini azaltmak amacıyla, cerrahi endarterektomiye alternatif olarak uygulanır.

Etimoloji

"Karotis" adı, Yunanca karos (derin uyku) sözcüğünden türeyen karotidesten gelir; damarlara baskı uygulandığında bilinç kaybı oluşmasından ötürü Antik Yunan hekimlerince böyle adlandırılmıştır. "Stent", damar içine yerleştirilen destekleyici ağ yapıyı belirtir.

Klinik bağlam

Karotis darlığının klinik önemi, ateroskleroz plağından kopan embolilerin beyin damarlarını tıkamasından kaynaklanır; darlığın kendisi genellikle akımı kısıtlamaz, asıl risk embolik olaylardır. Bu nedenle amaurosis fugax, geçici iskemik atak ya da küçük inme geçirmiş ve aynı taraf karotisinde belirgin darlık saptanan hastalar, girişimden en çok yarar gören gruptur; yarar, olaydan sonraki ilk haftalarda en yüksektir ve zamanla azalır. Belirti vermeyen darlıklarda ise güncel tıbbi tedavinin etkinliği arttıkça girişim endikasyonu daralmıştır ve karar, yaşam beklentisi, darlığın ilerleyişi ve merkezin komplikasyon oranları göz önüne alınarak bireysel olarak verilir.

İşlem, femoral ya da radyal arterden — bazı olgularda doğrudan boyundan — girilerek yapılır. Darlık geçildikten sonra balonla genişletme ve kendiliğinden açılan stentin yerleştirilmesi izler. İşlemin en kritik yönü embolik korumadır: manipülasyon sırasında kopan parçacıkların beyne ulaşmasını engellemek için darlığın ilerisine filtre yerleştirilir ya da akımın geçici olarak tersine çevrildiği proksimal koruma sistemleri kullanılır. Transkarotid yaklaşımda akım ters yönde akıtılarak parçacıkların beyne gitmesi baştan önlenir; bu teknikle bildirilen inme oranları düşüktür.

Stentleme ile karotis endarterektomi arasındaki seçim, iki yöntemin farklı risk profillerine dayanır. Randomize çalışmaların ortak bulgusu, işlem çevresi dönemde stentlemenin inme riskinin daha yüksek, endarterektominin ise miyokart infarktüsü ve kraniyal sinir yaralanması riskinin daha yüksek olduğudur; uzun dönemde ise iki yöntem arasında belirgin fark bulunmamıştır. Bu nedenle stentleme, cerrahi riskin yüksek olduğu durumlarda — boyuna radyoterapi öyküsü, önceki boyun cerrahisi, cerrahi olarak ulaşılması güç yüksek yerleşimli lezyonlar, ağır kalp-akciğer hastalığı ve endarterektomi sonrası yeniden darlık — öne çıkar. İleri yaş, stentleme sonuçlarını olumsuz etkileyen bir etken olarak tanımlanmıştır; damar yapısındaki kıvrımlanma ve yaygın ateroskleroz kateter manipülasyonunu güçleştirir.

İşlem çevresinde ikili antiagregan tedavi standarttır ve stent trombozunu önlemek için belirli bir süre sürdürülür. Karotis cisimciğinin balonla gerilmesi, refleks bradikardi ve hipotansiyona yol açabilir; bu yanıt genellikle geçicidir ancak izlem ve gerektiğinde atropin ya da vazopresör hazırlığı gerektirir. İşlem sonrası ilk saatlerde kan basıncının denetimi özel önem taşır: uzun süre düşük akıma uyum sağlamış beyin damarlarının ani artan akımla karşılaşması, hiperperfüzyon sendromuna ve nadiren intraserebral kanamaya neden olabilir; şiddetli tek taraflı baş ağrısı, nöbet ve bilinç değişikliği uyarıcı bulgulardır.

Diğer komplikasyonlar arasında işlem sırasında gelişen inme, girişim yeri kanaması ve psödoanevrizma, kontrast ilişkili akut böbrek hasarı, stent içi yeniden darlık ve nadiren damar diseksiyonu sayılır. İzlemde doppler ultrasonografi ile stent açıklığı değerlendirilir.

Klinik tuzakların başında, darlık yüzdesinin tek başına karar ölçütü sayılması gelir; belirti durumu, plak yapısı ve hastanın genel riski birlikte değerlendirilmelidir. Bir diğeri, belirtili hastada girişimin gereksiz yere geciktirilmesidir; erken dönemdeki yüksek yineleme riski göz önüne alındığında değerlendirme ivedilikle yapılmalıdır. Ayrıca işlem sonrası dönemde her nörolojik bozulmanın hiperperfüzyon ya da embolik inme açısından ayırt edilmesi gerekir; bu ayrım, kan basıncı yönetiminin yönünü belirlediği için doğrudan tedaviyi etkiler.

Eş anlamlılar

• CAS
• Karotis anjiyoplasti ve stentleme

İlgili terimler

• Karotis endarterektomi
• Karotis darlığı
• Mekanik trombektomi
• Serebral otoregülasyon
• Kriptojenik inme