Üst havayolu obstrüksiyonu
Üst havayolu obstrüksiyonu (İng. upper airway obstruction; Lat. obstruere "önünü tıkamak"), burun, farenks, larinks ve ekstratorasik trakeayı kapsayan üst havayolunun lümeninin kısmen ya da tamamen tıkanması sonucu hava akımının engellenmesidir; tam obstrüksiyon dakikalar içinde asfiksi ve kardiyak arreste yol açan tıbbi acil durumdur.
Etimoloji
Latince ob "karşı, önüne" ve struere "yığmak" sözcüklerinden oluşan obstruere (önünü kapamak) fiilinden türeyen obstructio sözcüğünden; "üst havayolu" anatomik olarak karinaya kadar olan ekstratorasik hava yollarını ifade eder.
Klinik bağlam
Nedenler başlangıç hızına ve mekanizmaya göre gruplandırılır: akut nedenler arasında yabancı cisim aspirasyonu (erişkinde lokma tıkanması, "kafe koroneri"; küçük çocuklarda oyuncak ve gıda parçaları), anafilaksi ve anjiyoödem (ACE inhibitörü ilişkili ve herediter formlar dahil), enfeksiyonlar (epiglottit, krup, retrofaringeal ve peritonsiller apse, Ludwig anjini), larinks travması, inhalasyon yanığı, laringospazm ve bilinç bozukluğunda dil kökünün geriye düşmesi; subakut-kronik nedenler ise larinks ve tiroid tümörleri, iki taraflı vokal kord paralizisi, uzamış endotrakeal entübasyon sonrası gelişen trakeal ve subglottik stenoz, trakeomalazi ve guatr basısıdır.[1] Klinik tablonun ayırıcı bulgusu stridordur: inspiratuvar stridor ekstratorasik (supraglottik-glottik), bifazik stridor sabit subglottik-trakeal düzeyi düşündürür; ses değişikliği, disfaji, salya akması, yardımcı solunum kaslarının kullanımı, ajitasyon ve siyanoz eşlik edebilir; tam obstrüksiyonda hasta konuşamaz, öksüremez ve evrensel boğulma işaretini (ellerin boyna götürülmesi) gösterebilir. Solunum sesi ve stridorun azalması iyileşmeden çok yorgunluk ve tam tıkanmaya gidişin işareti olabilir. Akış-hacim eğrisinde inspiratuvar platonun görülmesi değişken ekstratorasik, her iki fazda plato sabit obstrüksiyonu gösterir; ancak akut ve ağır tabloda tanı kliniktir, hasta stabil değilse görüntüleme ve endoskopi havayolu güvence altına alınmadan yapılmamalıdır.[2] Yönetim obstrüksiyonun düzeyi, nedeni ve hızına göre kademelendirilir: bilinci kapalı hastada baş-çene pozisyonu ve orofaringeal-nazofaringeal airway; yabancı cisimde bilinçli hastada sırt darbeleri ve abdominal itme (Heimlich manevrası), bilinci kapananda kardiyopulmoner resüsitasyon ve laringoskopiyle Magill pensi; anafilakside adrenalin; enfeksiyöz ve ödematöz nedenlerde nebülize adrenalin ile kortikosteroidler zaman kazandırır. Kesin havayolu gereksinimi doğduğunda deneyimli ellerde uyanık fiberoptik ya da videolaringoskopik entübasyon tercih edilir; "entübe edilemez–ventile edilemez" durumda cerrahi havayolu (krikotirotomi, acil trakeostomi) yaşam kurtarıcıdır ve tümör ile stenoz gibi kronik nedenlerde rijit bronkoskopi, dilatasyon, stent ya da cerrahi rezeksiyon tanımlayıcı tedaviyi oluşturur.[3]
Eş anlamlılar
- Üst solunum yolu obstrüksiyonu
- Üst havayolu tıkanıklığı
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Loscalzo J, Fauci AS, Kasper DL ve ark. (ed.), Harrison's Principles of Internal Medicine, 21. baskı, McGraw Hill, 2022.
- ↑ Tintinalli JE, Ma OJ, Yealy DM ve ark. (ed.), Tintinalli's Emergency Medicine: A Comprehensive Study Guide, 9. baskı, McGraw Hill, 2020.
- ↑ Apfelbaum JL, Hagberg CA, Connis RT ve ark., 2022 American Society of Anesthesiologists Practice Guidelines for Management of the Difficult Airway, Anesthesiology, 2022.