Stridor
Stridor (İng. stridor; Lat. stridere "gıcırdamak, ıslık çalmak"), üst havayolunun daralması sonucu ortaya çıkan, tiz ve tek düze solunum sesidir. Havayolu tıkanıklığının en önemli klinik uyarılarından biridir ve acil değerlendirme gerektirir.
Etimoloji
Terim, Latince stridere (gıcırdamak, tiz ses çıkarmak) fiilinden türer ve sesin niteliğini betimler.
Klinik bağlam
Ses, daralmış bir bölgeden geçen havanın türbülansa uğramasıyla oluşur. Sesin solunum döngüsündeki yeri, darlığın yerini gösterdiği için tanısal değer taşır. İnspiratuvar stridor, göğüs kafesinin dışında kalan bölgede — larenks ve üst trakea — darlık olduğunu düşündürür; soluk alırken bu bölgede oluşan negatif basınç darlığı artırır. Ekspiratuvar stridor, göğüs içindeki trakea ve ana bronş düzeyindeki darlıklarda görülür. İki fazda da duyulan (bifazik) stridor ise sabit bir darlığı, en tipik olarak glottik ya da subglottik düzeyi işaret eder. Bu ayrım, görüntüleme yapılmadan önce bile değerlendirmeyi yönlendirir.[1]
Nedenler yaş grubuna göre belirgin biçimde farklılaşır. Çocuklarda krup en sık nedendir; havayolu çapının küçük olması, aynı miktardaki ödemin direnci çok daha fazla artırmasına yol açar. Epiglottit, yabancı cisim aspirasyonu, retrofarengeal apse, laringomalazi ve doğumsal darlıklar diğer nedenlerdir. Erişkinde ise ödeme bağlı nedenler — anjiyoödem, anafilaksi, inhalasyon yanığı, ekstübasyon sonrası larenks ödemi —, tümörler, iki taraflı vokal kord felci, trakeal stenoz ve yabancı cisim öne çıkar. Ekstübasyon sonrası gelişen stridor, uzun süre entübe kalan hastalarda özellikle önemlidir ve yeniden entübasyon gereksinimi doğurabilir.
Değerlendirmede öncelik, tıkanıklığın ağırlığını belirlemektir. Stridorun yüksek sesli olması her zaman ağır tıkanıklık anlamına gelmez; tersine, ilerleyen tıkanıklıkta hava akımı azaldıkça ses zayıflar ve sessizleşme, yaklaşan tam tıkanmanın en tehlikeli işaretidir. Buna eşlik eden yardımcı solunum kası kullanımı, çekilmeler, ajitasyon, konuşamama, salya akması, üçayak pozisyonu ve bilinç değişikliği acil girişim gerektiren bulgulardır. Oksijen satürasyonundaki düşüş geç bir bulgudur ve normal satürasyon güven vermemelidir.
Yönetimde ilk ilke, hastanın huzurunun bozulmamasıdır; özellikle çocuklarda ağlama ve ajitasyon, dinamik daralmayı artırarak tam tıkanmayı tetikleyebilir. Bu nedenle rahat pozisyonda bırakılması, girişimlerin en aza indirilmesi ve muayenenin deneyimli ekip hazır olduğunda yapılması esastır. Oksijen verilir; ödem düşünülen olgularda nebülize adrenalin hızlı ancak geçici bir düzelme sağlar, krupta sistemik kortikosteroid etkilidir. Anafilaksi düşünülüyorsa kas içine adrenalin gecikmeden uygulanır; bradikinin aracılı anjiyoödemde bu ilaçların etkisiz olduğu ve mekanizmaya yönelik tedavi gerektiği unutulmamalıdır. Heliox, düşük yoğunluklu gaz karışımı olarak türbülansı azaltıp geçici rahatlama sağlayabilir ve kesin tedaviye zaman kazandırır.
Havayolu güvenliğine ilişkin karar, bu tablonun en kritik noktasıdır. Girişim, deneyimli ekiple, zor havayolu donanımı hazır durumdayken ve cerrahi havayolu için hazırlık yapılmış olarak planlanmalıdır. Üst havayolu darlığında kas gevşetici uygulanması, spontan solunumun kaybıyla "ne entübe edilebilir ne ventile edilebilir" tablosuna yol açabileceğinden, birçok olguda spontan solunumu koruyan teknikler ve uyanık fiberoptik entübasyon yeğlenir. Videolaringoskopi görüş sağlamada yardımcıdır; krikotiroid membranın önceden belirlenmesi standart bir hazırlık adımıdır.[2]
Klinik tuzakların başında, stridorun akciğer kaynaklı hışıltı ile karıştırılması gelir; hışıltı ekspiryumda ve yaygın, stridor ise tiz, tek düze ve boyun üzerinde en iyi duyulan bir sestir. Bu karışıklık, üst havayolu tıkanıklığı olan hastanın astım gibi tedavi edilerek zaman yitirilmesine yol açar. Bir diğeri, yatışma gösteren hastanın güvende sayılmasıdır; nebülize adrenalinin etkisi geçicidir ve hastalar birkaç saat izlenmelidir.
Eş anlamlılar
- Solunum ıslığı
- Larengeal stridor