Krup
Krup (İng. croup), üst havayolunun viral enfeksiyonuna bağlı olarak havlar tarzda öksürük, ses kısıklığı ve inspiratuvar stridorla seyreden çocukluk çağı hastalığıdır. Tıbbi adı larengotrakeobronşittir.
Etimoloji
İskoç lehçesinde boğuk sesle bağırmak anlamına gelen sözcükten türetilmiştir; hastalığın karakteristik öksürük sesine göndermedir.
Klinik bağlam
Etken çoğunlukla parainfluenza virüsleridir; influenza, respiratuvar sinsityal virüs, adenovirüs ve diğer solunum virüsleri de sorumlu olabilir. Enfeksiyon, subglottik bölgede — havayolunun en dar kesimi — mukoza ödemine yol açar. Çocukta havayolu çapının küçük olması nedeniyle küçük bir ödem, direnci belirgin biçimde artırır; bu, hastalığın neden erişkinlerde değil çocuklarda ağır seyrettiğini açıklar. En sık altı ay ile üç yaş arasında görülür ve sonbahar-kış aylarında sıklaşır.[1]
Klinik tablo genellikle birkaç günlük üst solunum yolu belirtilerinin ardından, gece aniden başlayan havlar tarzda öksürük, ses kısıklığı ve stridorla ortaya çıkar. Ağlama ve huzursuzluk bulguları ağırlaştırır. Ağırlık derecelendirilirken stridorun istirahatte olup olmadığı, göğüs çekilmeleri, hava girişi, bilinç durumu ve siyanoz değerlendirilir; doğrulanmış skorlar kullanılır. Hafif olgularda stridor yalnızca ağlamayla ortaya çıkar; ağır olgularda istirahatte belirgindir, ilerlemiş tabloda hava girişi azaldıkça stridor paradoksal olarak hafifler — bu, iyileşme değil kötüleşme belirtisidir.
Tanı kliniktir; rutin görüntüleme gerekmez. Boyun grafisinde subglottik daralma — çan kulesi belirtisi — görülebilir ancak tanı için zorunlu değildir. Ağızdan muayene ve dil basacağı kullanımı, huzursuzluğu artırarak havayolunu kötüleştirebileceğinden ağır olgularda kaçınılmalıdır; çocuğun sakin tutulması ve ailesinin kucağında bırakılması temel yaklaşımdır.
Ayırıcı tanı yaşamsaldır. Epiglottit, ani başlayan yüksek ateş, ağır boğaz ağrısı, salya akması, yutamama ve öne eğilerek oturma — üç ayak pozisyonu — ile seyreder; havlar öksürük tipik değildir ve acil havayolu yönetimi gerektirir. Bakteriyel trakeit, yüksek ateş ve toksik görünümle ilerler. Yabancı cisim aspirasyonu ani başlangıçlıdır ve öykü yönlendiricidir. Retrofarengeal apse, boyun hareketlerinde kısıtlanma yaratır. Anafilaktik anjiyoödem ve larengomalazi de düşünülmelidir. Yineleyen ataklar, altta yatan yapısal darlık açısından değerlendirilmelidir.
Tedavinin temeli kortikosteroiddir; tek doz deksametazon, hafif olgular dâhil tüm ağırlık derecelerinde etkilidir. Belirtileri azaltır, hastanede kalışı kısaltır ve yeniden başvuruyu düşürür; ağızdan uygulama enjeksiyon kadar etkilidir. Orta ve ağır olgularda nebülize adrenalin hızlı düzelme sağlar; etkisi geçicidir, bu nedenle uygulanan hastanın belirli bir süre gözlem altında tutulması ve geri tepme açısından izlenmesi gerekir. Nemli hava soluma yönteminin etkinliği gösterilememiştir ve rutin önerilmez. Antibiyotiklerin viral hastalıkta yeri yoktur; bakteriyel komplikasyon kuşkusu dışında kullanılmaz.[2]
Oksijen, satürasyonu düşük olan çocuklara verilir; ancak uygulamanın huzursuzluk yaratmaması için maskesiz ve yakından üfleme gibi yöntemler yeğlenir. Ağır ve ilerleyici olgularda helyum-oksijen karışımı denenebilir. Entübasyon nadiren gerekir; gerektiğinde beklenen boyuttan daha küçük çaplı tüp seçilmesi ve deneyimli ekip tarafından uygulanması önerilir. Bu tabloda acele ve tekrarlanan entübasyon denemeleri, ödemi artırarak durumu kötüleştirir.
Taburculuk kararı, istirahatte stridorun kaybolması, hava girişinin iyi olması, çocuğun sıvı alabilmesi ve ailenin durumu izleyebilecek koşulda olmasına dayanır. Aileye, gece belirtilerin yeniden ortaya çıkabileceği ve hangi bulgularda başvurulması gerektiği açıklanmalıdır.
Eş anlamlılar
- Larengotrakeobronşit
- Yalancı krup