Trakeostomi

Trakeostomi (İng. tracheostomy; Yun. tracheia "soluk borusu" + stoma "ağız"), boyun ön yüzünden trakeaya cerrahi ya da perkütan dilatasyonel yöntemle açıklık oluşturulması ve bu açıklığa bir kanül yerleştirilmesi işlemidir; uzamış mekanik ventilasyon, üst havayolu obstrüksiyonu ve havayolu korumasının uzun süre gerekeceği durumlarda uygulanır.

Etimoloji

Yunanca tracheia artēria ("pürüzlü damar"; trachys "pürüzlü" sözcüğünden) ve stoma (ağız, açıklık) sözcüklerinden türetilmiştir; kalıcı açıklık oluşturmayı vurgulayan trakeotomi (tomē "kesme") terimi ise işlemin kendisini ifade eder ve iki terim uygulamada sıklıkla eş anlamlı kullanılır.

Klinik bağlam

Yoğun bakımda trakeostominin en sık endikasyonu, endotrakeal entübasyonun uzaması beklenen hastalarda uzamış mekanik ventilasyondur; diğer endikasyonlar üst havayolu obstrüksiyonu (tümör, ödem, iki taraflı vokal kord paralizisi, maksillofasiyal travma), ventilatörden ayrılamama, etkisiz sekresyon temizliği ve kronik aspirasyon ile baş-boyun cerrahisi sonrası havayolu güvenliğidir. Endotrakeal tüpe göre üstünlükleri arasında ölü boşluğun ve havayolu direncinin azalması, sedasyon gereksiniminin düşmesi, ağız bakımının kolaylaşması, hasta konforunun artması, konuşma valfi ile iletişim ve ağızdan beslenme olanağı ile laringeal hasarın önlenmesi sayılır.^[1] İşlem, ameliyathanede açık cerrahi teknikle ya da yoğun bakımda yatak başında bronkoskopi veya ultrasonografi eşliğinde perkütan dilatasyonel teknikle yapılır; perkütan yöntem kritik hastalarda cerrahi teknikle benzer güvenlik profili göstermiş ve yoğun bakımda standart uygulama haline gelmiştir. Zamanlama konusundaki en büyük randomize çalışma olan TracMan, erken (4 gün içinde) trakeostominin geç (10 günden sonra) trakeostomiye göre sağkalım yararı sağlamadığını göstermiştir; güncel yaklaşım, uzamış ventilasyon öngörüsünün genellikle 10. gün civarında yeniden değerlendirilmesi ve kararın bireyselleştirilmesidir.^[2] Erken komplikasyonlar kanama, pnömotoraks, cilt altı amfizemi, kanülün yanlış yerleşimi ve kaza ile dekanülasyondur; ilk günlerde stoma traktı olgunlaşmadığından kanülün yerinden çıkması, yeniden yerleştirmenin yalancı pasaja girmesi riski nedeniyle havayolu acili olarak ele alınır. Geç komplikasyonlar trakeal stenoz, trakeomalazi, stoma enfeksiyonu, trakeoözofageal fistül ve nadir ancak ölümcül olabilen trakeoinnominat arter fistülüdür; kanülden gelen ani parlak kırmızı kanama bu fistülün habercisi olabilir.^[3] Hastanın iyileşmesiyle birlikte kanül kademeli olarak küçültülür, kapatma denemeleri ve konuşma valfi kullanımıyla dekanülasyona ilerlenir; taburculuk sonrası trakeostomili hastaların bakımı, acil durum planını ve kanül değişim eğitimini içeren yapılandırılmış izlem gerektirir.

Eş anlamlılar

Trakeotomi (işlemin kendisi için; uygulamada eş anlamlı kullanılır)
Perkütan dilatasyonel trakeostomi (yatak başı teknik için)

İlgili terimler

Kaynaklar

↑ Loscalzo J, Fauci AS, Kasper DL ve ark. (ed.), Harrison's Principles of Internal Medicine, 21. baskı, McGraw Hill, 2022.
↑ Young D, Harrison DA, Cuthbertson BH ve ark., Effect of Early vs Late Tracheostomy Placement on Survival in Patients Receiving Mechanical Ventilation: The TracMan Randomized Trial, JAMA, 2013.
↑ Cheung NH, Napolitano LM, Tracheostomy: Epidemiology, Indications, Timing, Technique, and Outcomes, Respiratory Care, 2014.

[1] Loscalzo J, Fauci AS, Kasper DL ve ark. (ed.), Harrison's Principles of Internal Medicine, 21. baskı, McGraw Hill, 2022.

[2] Young D, Harrison DA, Cuthbertson BH ve ark., Effect of Early vs Late Tracheostomy Placement on Survival in Patients Receiving Mechanical Ventilation: The TracMan Randomized Trial, JAMA, 2013.

[3] Cheung NH, Napolitano LM, Tracheostomy: Epidemiology, Indications, Timing, Technique, and Outcomes, Respiratory Care, 2014.

[1]

[2]

[3]