Sürekli pozitif havayolu basıncı
Sürekli pozitif havayolu basıncı (İng. continuous positive airway pressure, CPAP), spontan soluyan hastada solunum döngüsünün tüm evreleri boyunca havayoluna atmosfer basıncının üzerinde sabit bir basınç uygulanmasıdır; inspirasyona aktif destek vermeyen bu yöntem, alveolleri ve üst havayolunu açık tutarak oksijenasyonu iyileştirir ve noninvazif ventilasyonun en temel biçimini oluşturur.
Etimoloji
Türkçe "sürekli", "pozitif" (Lat. positivus "konulmuş"), "havayolu" ve "basınç" sözcüklerinden oluşan tanımlayıcı bir terimdir; İngilizce kısaltması CPAP, klinik dilde yaygın biçimde kullanılır.
Klinik bağlam
CPAP bir ventilasyon modu değil basınç uygulamasıdır: hasta tüm solunum işini kendisi yapar, cihaz yalnızca ekspiryum sonunda alveollerin kollabe olmasını önleyen ve fonksiyonel rezidüel kapasiteyi artıran sabit basıncı (tipik olarak 5–12 cmH₂O) sürdürür. Fizyolojik etkileri atelektazinin açılması ve şantın azalmasıyla oksijenasyonun düzelmesi, akciğer kompliyansının artmasıyla solunum işinin azalması, üst havayolunun pnömatik olarak açık tutulması ve intratorasik basınç artışıyla sol ventrikül ard yükünün düşmesidir; son iki etki, yöntemin iki klasik endikasyonunun temelini oluşturur.[1] Obstrüktif uyku apnesinde gece boyunca burun ya da yüz maskesiyle uygulanan CPAP, farenksin uyku sırasında kollabe olmasını önleyerek apne-hipopne ataklarını, gündüz uykululuğunu ve uzun dönemde kardiyovasküler yükü azaltan birinci basamak tedavidir; etkinliği düzenli kullanıma bağlıdır ve maske uyumu tedavi başarısının başlıca belirleyicisidir.[2] Akut bakımda en güçlü kanıt kardiyojenik pulmoner ödemdedir: CPAP alveolleri açar, solunum işini ve ard yükü azaltarak entübasyon gereksinimini düşürür; hipoksemik solunum yetmezliğinde helmet arayüzüyle uygulanması COVID-19 pandemisinde yaygınlaşmıştır. Diğer kullanım alanları preoksijenasyonun güçlendirilmesi, ekstübasyon sonrası atelektazinin önlenmesi, göğüs travmasında yelken göğüs desteği ve prematüre yenidoğanda solunum sıkıntısı sendromunun sürfaktanla birlikte temel solunum desteğidir.[3] CPAP, inspiratuvar destek içermediğinden hiperkapnik solunum yetmezliğinde (hiperkapni) tek başına yetersizdir; bu durumda iki düzeyli pozitif basınç tercih edilir. Mekanik ventilasyondaki karşılığı, ekspiryum sonunda uygulanan pozitif basınç anlamındaki PEEP'tir; entübe hastada basınç desteği olmaksızın uygulanan CPAP, spontan solunum denemelerinde kullanılır. Başlıca istenmeyen etkiler maske kaçağı ve cilt basısı, burun kuruluğu ve konjesyonu, gastrik distansiyon, klostrofobi ile yüksek basınçlarda venöz dönüşün azalmasına bağlı hipotansiyon ve nadiren barotravmadır; kontrendikasyonlar bilinç bozukluğu, havayolunu koruyamama, kusma, yüz travması ve tedavi edilmemiş pnömotorakstır.[4]
Eş anlamlılar
- CPAP
- Devamlı pozitif havayolu basıncı
İlgili terimler
- Noninvazif ventilasyon
- Pozitif ekspiryum sonu basınç
- Obstrüktif uyku apnesi
- Pulmoner ödem
- Mekanik ventilasyon
- Atelektazi
Kaynaklar
- ↑ Tobin MJ (ed.), Principles and Practice of Mechanical Ventilation, 3. baskı, McGraw Hill, 2013.
- ↑ Patil SP, Ayappa IA, Caples SM ve ark., Treatment of Adult Obstructive Sleep Apnea with Positive Airway Pressure: An American Academy of Sleep Medicine Clinical Practice Guideline, Journal of Clinical Sleep Medicine, 2019.
- ↑ Rochwerg B, Brochard L, Elliott MW ve ark., Official ERS/ATS clinical practice guidelines: noninvasive ventilation for acute respiratory failure, European Respiratory Journal, 2017.
- ↑ Loscalzo J, Fauci AS, Kasper DL ve ark. (ed.), Harrison's Principles of Internal Medicine, 21. baskı, McGraw Hill, 2022.