Hiperkapni
Hiperkapni (İng. hypercapnia; Yun. hyper "aşırı" + kapnos "duman"), arteriyel kanda karbondioksit parsiyel basıncının (PaCO₂) normal üst sınır olan 45 mmHg'nin üzerine çıkmasıdır; alveoler ventilasyonun karbondioksit üretimini karşılayamamasının doğrudan göstergesidir ve akut formda respiratuvar asidoza yol açar.
Etimoloji
Yunanca hyper (aşırı, üstünde) ve kapnos (duman, buğu) sözcüklerinden türetilmiştir; karbondioksitin yanma ürünü "duman" ile özdeşleştirilmesine dayanır. Karşıt durum, PaCO₂'nin düşüklüğünü ifade eden hipokapnidir.
Klinik bağlam
PaCO₂, karbondioksit üretimi ile alveoler ventilasyon arasındaki dengeyle belirlenir; hiperkapni hemen her zaman alveoler hipoventilasyonun sonucudur ve mekanizmaya göre nedenler gruplandırılır: solunum merkezinin baskılanması (opioid ve sedatif aşırı dozu, koma, obezite hipoventilasyon sendromu, santral uyku apnesi), nöromüsküler yetmezlik (Guillain-Barré sendromu, miyastenik kriz, amyotrofik lateral skleroz, yüksek servikal omurilik hasarı, diyafram paralizisi, yoğun bakım kazanılmış güçsüzlüğü), göğüs duvarı ve akciğer mekaniğinin bozulması (kifoskolyoz, yelken göğüs, ağır obezite) ile artmış ölü boşluk ve havayolu obstrüksiyonu (KOAH alevlenmesi en sık klinik neden, ağır astım atağı, üst havayolu obstrüksiyonu); ateş, sepsis ve aşırı karbonhidrat yüklemesi gibi üretimi artıran durumlar, ventilasyon rezervi kısıtlı hastada tabloyu ağırlaştırır.[1] Akut hiperkapnide her 10 mmHg PaCO₂ artışı pH'yi yaklaşık 0,08 düşürür; böbreklerin bikarbonat tutulumuyla kompanzasyonu günler aldığından aynı PaCO₂ düzeyi akut tabloda ağır asidoza yol açarken kronik hiperkapnide (KOAH, obezite hipoventilasyon) görece korunmuş pH ile tolere edilir. Klinik bulgular baş ağrısı, terleme, taşikardi, flapping tremor (asteriksis), konfüzyon ve ilerleyen olgularda karbondioksit narkozu adı verilen bilinç bozukluğudur; karbondioksit serebral vazodilatasyon yaparak kafa içi basıncı artırır ve bu etki kafa travmasında önem taşır. Tanı arter kan gazıyla konur; kapnografi ekspiryum sonu CO₂ ölçümüyle sürekli izlem sağlar ve mekanik ventilasyon ile kardiyopulmoner resüsitasyonda standart araçtır. Tedavinin temeli alveoler ventilasyonun artırılmasıdır: KOAH alevlenmesi ve obezite hipoventilasyonunda noninvazif ventilasyon entübasyon gereksinimini ve mortaliteyi azaltan birinci basamak yöntemdir; yanıtsız ya da bilinci kapalı hastada endotrakeal entübasyon ve invazif ventilasyon gerekir; kronik hiperkapnik hastada kontrolsüz yüksek akımlı oksijen, ventilasyon-perfüzyon dengesini bozarak ve solunum dürtüsünü azaltarak hiperkapniyi derinleştirebileceğinden oksijen satürasyon hedefi %88–92 aralığında tutulur.[2] Akciğer koruyucu ventilasyonda düşük tidal hacimlerin sonucu olarak PaCO₂'nin kontrollü biçimde yüksek seyretmesine izin verilmesi "permisif hiperkapni" olarak adlandırılır ve akut solunum sıkıntısı sendromu yönetiminin kabul görmüş bileşenidir; ağır asidoz (pH <7,15–7,20), yüksek kafa içi basıncı ve ağır pulmoner hipertansiyon bu stratejinin sınırlarını oluşturur.[3]
Eş anlamlılar
- Hiperkarbi
- Karbondioksit retansiyonu
İlgili terimler
- Hipoksi
- Respiratuvar asidoz
- Mekanik ventilasyon
- Kapnografi
- Noninvazif ventilasyon
- Kronik obstrüktif akciğer hastalığı
Kaynaklar
- ↑ Loscalzo J, Fauci AS, Kasper DL ve ark. (ed.), Harrison's Principles of Internal Medicine, 21. baskı, McGraw Hill, 2022.
- ↑ Rochwerg B, Brochard L, Elliott MW ve ark., Official ERS/ATS clinical practice guidelines: noninvasive ventilation for acute respiratory failure, European Respiratory Journal, 2017.
- ↑ Grasselli G, Calfee CS, Camporota L ve ark., ESICM guidelines on acute respiratory distress syndrome: definition, phenotyping and respiratory support strategies, Intensive Care Medicine, 2023.