Koma
Koma (İng. coma; Yun. kōma "derin uyku"), hastanın gözlerinin kapalı olduğu, uyku-uyanıklık döngülerinin bulunmadığı ve güçlü sözel ya da ağrılı uyaranlarla uyandırılamadığı; uyanıklığın ve farkındalığın birlikte yitirildiği en derin bilinç bozukluğu durumudur.
Etimoloji
Yunanca kōma (derin, ağır uyku; koimaō "uyutmak" fiiliyle ilişkili) sözcüğünden; Hipokrat yazılarında hastalık sırasında görülen derin uykusuzluk durumu için kullanılmış, 17. yüzyıldan itibaren Latince üzerinden Batı tıp diline girmiştir.
Klinik bağlam
Bilinç, beyin sapı ve talamusun yükselen retiküler aktive edici sistemi tarafından sağlanan uyanıklık ile korteks ve talamokortikal ağların sağladığı farkındalıktan oluşur; koma, bu sistemi bozan iki mekanizmayla gelişir: bilateral yaygın kortikal ya da talamik işlev bozukluğu veya beyin sapı retiküler formasyonunun doğrudan ya da baskıya bağlı hasarı. Tek taraflı hemisferik lezyonlar, karşı hemisferi ya da beyin sapını etkilemedikçe koma oluşturmaz. Nedenler yapısal (travmatik beyin hasarı, intraserebral ve subaraknoid kanama, geniş iskemik inme, beyin sapı inmesi, tümör, hidrosefali, herniasyon) ve yapısal olmayan (hipoglisemi, hiperglisemik hiperosmolar durum, hiponatremi, hiperkalsemi, üremi, hepatik ensefalopati, hiperkapni, hipoksik-iskemik ensefalopati, sepsis ilişkili ensefalopati, hipotermi, endokrin bozukluklar, ilaç ve toksin zehirlenmeleri, santral sinir sistemi enfeksiyonları, nonkonvülzif status epileptikus) olarak ikiye ayrılır; toksik-metabolik nedenler yapısal nedenlerden daha sıktır.[1] Değerlendirme havayolu, solunum ve dolaşımın güvence altına alınmasıyla başlar; hızla düzeltilebilir nedenler (hipoglisemi, opioid toksisitesi, Wernicke ensefalopatisi) için tedavi tanısal tetkikleri beklemeden uygulanır. Nörolojik muayenede bilinç düzeyi Glasgow koma skalası ya da FOUR skoru ile puanlanır; pupil büyüklüğü ve ışık yanıtı, okülosefalik ve okülovestibüler refleksler, kornea refleksi, solunum paterni ve motor yanıtlar lezyonun düzeyini belirlemede kullanılır. Pupillerin korunmuş olduğu simetrik bulgular metabolik nedeni, asimetrik bulgular ve pupil anormallikleri yapısal lezyonu düşündürür; tek taraflı geniş ve fiks pupil unkal herniasyonun acil belirtisidir. Kontrastsız beyin BT ilk görüntüleme yöntemidir; kan şekeri, elektrolitler, böbrek ve karaciğer işlev testleri, arter kan gazı, toksikolojik tarama, gerektiğinde lomber ponksiyon ve EEG tanısal araştırmayı tamamlar.[2] Koma geçici bir durumdur; hastalar genellikle 2–4 hafta içinde ya ölür, ya iyileşir ya da gözlerin açıldığı ancak farkındalığın bulunmadığı yanıtsız uyanıklık sendromuna ilerler. Ayırıcı tanıda motor çıkışın kaybolduğu ancak bilincin korunduğu kilitlenme sendromu, psikojenik yanıtsızlık ve beyin ölümü yer alır; prognoz etiyolojiye güçlü biçimde bağlıdır ve toksik-metabolik komalar yapısal olanlara göre daha iyi, travmatik beyin hasarı ise kardiyak arrest sonrası komaya göre daha iyi sonlanım gösterir.
Eş anlamlılar
- Derin bilinç kaybı
- Komatöz durum
İlgili terimler
- Glasgow koma skalası
- FOUR skoru
- Yanıtsız uyanıklık sendromu
- Beyin ölümü
- Kilitlenme sendromu
- Hipoksik-iskemik ensefalopati