FOUR skoru
FOUR skoru (İng. Full Outline of UnResponsiveness score), bilinç düzeyini göz yanıtı, motor yanıt, beyin sapı refleksleri ve solunum paterni olmak üzere her biri 0–4 puan arasında değerlendirilen dört bileşenle ölçen; toplam 0 (en kötü) ile 16 (en iyi) arasında değer alan ve Glasgow koma skalasının sınırlılıklarını gidermek amacıyla geliştirilmiş nörolojik değerlendirme aracıdır.
Etimoloji
İngilizce Full Outline of UnResponsiveness ("yanıtsızlığın tam taslağı") ifadesinin baş harflerinden oluşan bir kısaltmadır; aynı zamanda skalanın dört bileşenden oluşmasına ve her bileşenin en fazla dört puan almasına gönderme yapan bir sözcük oyunudur.
Klinik bağlam
Skor 2005'te Mayo Clinic'ten Eelco Wijdicks ve arkadaşları tarafından yoğun bakımdaki nörolojik hastalar için geliştirilmiştir. Dört bileşeni şöyledir: göz yanıtı (komutla göz açık ve takip ya da göz kırpma 4; göz açık ancak takip yok 3; yüksek sesle göz açma 2; ağrıyla göz açma 1; ağrıyla göz kapalı 0), motor yanıt (başparmak yukarı, yumruk ya da barış işareti yapma 4; ağrıyı lokalize etme 3; ağrıya fleksiyon 2; ekstansiyon 1; yanıt yok ya da jeneralize miyoklonik status 0), beyin sapı refleksleri (pupil ve kornea refleksleri var 4; bir pupil geniş ve fiks 3; pupil ya da kornea refleksi yok 2; pupil ve kornea refleksleri yok 1; pupil, kornea ve öksürük refleksi yok 0) ve solunum (entübe değil, düzenli solunum 4; entübe değil, Cheyne-Stokes 3; entübe değil, düzensiz solunum 2; entübe, ventilatör hızının üzerinde soluma 1; entübe, ventilatör hızında soluma ya da apne 0).[1] Glasgow koma skalasına göre başlıca üstünlükleri sözel bileşen içermemesi sayesinde entübe hastalarda tam puanlama yapılabilmesi; beyin sapı reflekslerini ve solunum paternini değerlendirerek herniasyon bulgularını ve beyin ölümüne yaklaşan tabloyu saptayabilmesi; göz bileşeninde görsel takip ve göz kırpmayı sorgulayarak kilitlenme sendromunu tanıyabilmesi ve motor bileşende el işaretleri aracılığıyla komut izlemeyi daha ayrıntılı sınayabilmesidir. Toplam 0 puan, beyin sapı reflekslerinin ve solunumun yokluğunu gösterdiğinden beyin ölümü değerlendirmesi gerekliliğine işaret eder; buna karşılık Glasgow koma skalasının 3 puanı bu ayrımı yapamaz. Doğrulama çalışmaları, gözlemciler arası uyumun Glasgow koma skalasıyla eşdeğer ya da daha iyi olduğunu, hastane içi mortalite ve kötü nörolojik sonlanımı öngörmede en azından eşdeğer doğruluk sağladığını göstermiştir; özellikle düşük Glasgow puanlı hastalar arasında ayırt ediciliği daha yüksektir.[2] Sınırlılıkları arasında uygulamasının biraz daha uzun sürmesi, hastane öncesi ve genel klinik ortamlarda Glasgow koma skalası kadar yaygın tanınmaması ve SOFA skoru gibi yerleşik bileşik skorlarla entegre olmaması sayılabilir; bu nedenle günümüzde yoğun bakım ve nöroloji kliniklerinde Glasgow koma skalasının yerine değil, onu tamamlayıcı olarak kullanılmaktadır. Pediatrik popülasyonda ve travmatik beyin hasarı dışındaki bilinç bozukluklarında (sepsis ilişkili ensefalopati, hipoksik-iskemik ensefalopati, status epileptikus sonrası) doğrulanmıştır.[3]
Eş anlamlılar
- FOUR koma skalası
- Full Outline of UnResponsiveness skoru
İlgili terimler
- Glasgow koma skalası
- Koma
- Beyin ölümü
- Kilitlenme sendromu
- Beyin sapı refleksleri
- Cheyne-Stokes solunumu
Kaynaklar
- ↑ Wijdicks EFM, Bamlet WR, Maramattom BV ve ark., Validation of a new coma scale: The FOUR score, Annals of Neurology, 2005.
- ↑ Almojuela A, Hasen M, Zeiler FA, The Full Outline of UnResponsiveness (FOUR) Score and Its Use in Outcome Prediction: A Scoping Systematic Review of the Adult Literature, Neurocritical Care, 2019.
- ↑ Loscalzo J, Fauci AS, Kasper DL ve ark. (ed.), Harrison's Principles of Internal Medicine, 21. baskı, McGraw Hill, 2022.