Cheyne-Stokes solunumu
Cheyne-Stokes solunumu (İng. Cheyne-Stokes respiration), solunum derinliğinin giderek artıp azalmasını izleyen apne dönemleriyle seyreden, düzenli biçimde yinelenen periyodik solunum örüntüsüdür. Kalp yetmezliği ve nörolojik hastalıklarda görülür.
Etimoloji
Örüntü, 19. yüzyılda tanımlayan iki İrlandalı hekimin — John Cheyne ve William Stokes — adını taşır.
Klinik bağlam
Mekanizmanın temelinde, solunumun geri bildirim düzeneğindeki gecikme ve aşırı duyarlılık yatar. Karbondioksit düzeyi yükseldiğinde kemoreseptörler uyarılır ve ventilasyon artar; ancak yanıt gereğinden güçlü olduğu için karbondioksit apne eşiğinin altına iner ve solunum durur. Apne sırasında karbondioksit yeniden birikir ve döngü baştan başlar. Kalp yetmezliğinde dolaşım süresinin uzaması, akciğerlerdeki gaz değişimi ile beyindeki algılama arasındaki gecikmeyi artırarak bu salınımı besler; nörolojik hastalıklarda ise merkezi denetimin bozulması sorumludur. Bu nedenle örüntü, bir hastalık değil altta yatan bozukluğun göstergesidir.[1]
En sık karşılaşılan zemin, ejeksiyon fraksiyonu düşük kalp yetmezliğidir; uyku sırasında ortaya çıkan santral uyku apnesinin bu biçimi, hastalığın ağırlığıyla ilişkilidir ve kötü prognoz göstergesi olarak değerlendirilir. Nörolojik nedenler arasında iki taraflı serebral hemisfer lezyonları, inme, travmatik beyin hasarı ve artmış intrakraniyal basınç bulunur. Ayrıca karaciğer yetmezliği, kronik böbrek hastalığı ve yüksek irtifaya çıkış da örüntüyü tetikleyebilir; sağlıklı kişilerde yükseklikte görülmesi, mekanizmanın fizyolojik temelini gösterir.
Ayırıcı tanıda diğer anormal solunum biçimleri gözden geçirilir. Biot solunumu, düzensiz aralıklarla ve kademeli geçiş olmaksızın kesintiye uğrayan bir örüntüdür ve bulbus düzeyindeki lezyonları düşündürür. Kussmaul solunumu ise derin ve hızlı, ancak düzenli bir örüntüdür ve ağır metabolik asidozun — özellikle diyabetik ketoasidozun — karakteristik bulgusudur. Bu ayrımlar, bilinci kapalı hastada lezyonun düzeyine ilişkin bilgi verdiği için nörolojik değerlendirmenin parçasıdır.
Klinik önemi birkaç yönlüdür. Uykuda ortaya çıktığında, yineleyen uyanmalar nedeniyle uyku kalitesi bozulur, gündüz uykululuğu ve efor kapasitesinde azalma görülür; ayrıca yineleyen hipoksemi ve sempatik etkinlik artışı, kalp yetmezliğinin gidişini olumsuz etkiler. Yoğun bakımda ise örüntünün fark edilmesi, altta yatan kalp yetmezliği ya da nörolojik bozukluğun araştırılmasına yol açar. Solunumun düzensizliği, apne dönemlerinde ventilatörün tetiklenmemesi ve alarm vermesi gibi teknik sorunlara da neden olabilir.
Yönetimin temel ilkesi, örüntünün kendisini değil altta yatan nedeni tedavi etmektir. Kalp yetmezliğinin uygun tedavisi — sıvı yükünün azaltılması, kanıta dayalı ilaç tedavisinin eniyilenmesi ve gerektiğinde cihaz tedavileri — çoğu hastada örüntüyü belirgin biçimde azaltır. Uyku sırasında ortaya çıkan olgularda gece oksijen desteği ve pozitif havayolu basıncı uygulamaları düşünülebilir; ancak bu alanda önemli bir uyarı bulunmaktadır: ejeksiyon fraksiyonu düşük kalp yetmezliği olan ve santral uyku apnesi bulunan hastalarda uyarlanabilir servoventilasyon uygulamasının ölüm oranını artırdığı gösterilmiş ve bu grupta kullanımı önerilmemiştir. Bu bulgu, fizyolojik olarak mantıklı görünen bir girişimin klinik sonuçlarla doğrulanması gerektiğini gösteren öğretici bir örnektir.[2]
Klinik tuzakların başında, örüntünün ölüm döşemesindeki solunum sayılarak araştırılmaması gelir; oysa ayaktan izlenen kalp yetmezliği hastalarında da sık görülür ve tedavinin yetersizliğine işaret edebilir. Bir diğeri, apne dönemlerinde ölçülen oksijen satürasyonuna dayanarak gereksiz oksijen tedavisi başlanmasıdır.
Eş anlamlılar
- Periyodik solunum
- Cheyne-Stokes soluması