Psikoseksüel gelişim

Psikoseksüel gelişim (İng. psychosexual development), psikanalitik kuramda kişiliğin çocukluk dönemindeki evreler boyunca biçimlendiğini öne süren modeldir.

Etimoloji

Yunanca psykhe (ruh) sözcüğü ile cinsel gelişim anlamındaki terimin birleşiminden türetilmiştir.

Klinik bağlam

Kuram, gelişimi beş evrede tanımlar: oral, anal, fallik, gizil ve genital dönemler. Her evrede haz odağının farklı bir bölgede toplandığı ve o evredeki çatışmaların çözülememesinin ileride belirli kişilik özelliklerine yol açtığı öne sürülmüştür. Model, yirminci yüzyıl psikiyatrisi ve kültürü üzerinde derin etki bırakmış, bilinçdışı süreçlerin ve çocukluk deneyimlerinin önemine dikkat çekmiştir.

Kuramın bilimsel konumu açıkça belirtilmelidir. Evre modeli, deneysel olarak sınanabilir öngörüler üretmediğinden kanıta dayalı bir gelişim modeli olarak kabul edilmez ve güncel psikiyatride tanı ya da tedavi çerçevesi olarak kullanılmaz. Güncel yaklaşımda gelişim, bilişsel, dil, motor, sosyal ve duygusal alanlarda ölçülebilir basamaklarla değerlendirilir; bağlanma kuramı ve nörogelişimsel modeller bu alanı büyük ölçüde devralmıştır. Terim, tıp ve psikoloji tarihinin bir parçası olarak ve psikanalitik yazının anlaşılmasında gereklidir.

Klinik açıdan asıl önemli olan, bu evrelere denk gelen dönemlerdeki gerçek gelişim sorunlarının değerlendirilmesidir. Süt çocukluğunda beslenme ve bağlanma, tuvalet eğitimi döneminde kabızlık ve enkoprezis, okul öncesi dönemde dil ve sosyal gelişim, okul çağında öğrenme güçlükleri ve dikkat sorunları öne çıkar. Bu tabloların tanınması, kuramsal çerçeveden bağımsız olarak somut ve tedavi edilebilir sonuçlar doğurur.

Çocuklarda cinsel gelişimin değerlendirilmesinde, yaşa uygun davranışlar ile uyarıcı bulguların ayrılması gerekir. Merak ve kendi bedenini keşfetme yaşa uygun davranışlardır; buna karşın yaşına uymayan cinsel bilgi, yineleyen ve zorlayıcı davranışlar, ani davranış değişikliği ve daha önce kazanılmış tuvalet denetiminin yeniden kaybedilmesi istismar yönünden değerlendirilmelidir. Bu ayrımın yapılması, hem gereksiz kaygıyı hem gözden kaçan istismarı önler.

Eş anlamlılar

• Freudyen gelişim evreleri

İlgili terimler

• Anal faz
• Çocuk gelişimi
• Psikoterapi
• Adler teorisi
• Enkoprezis