Psikoterapi

Psikoterapi (İng. psychotherapy; Yun. psykhe ruh, therapeia tedavi), ruhsal bozuklukların ve yaşam sorunlarının konuşma temelli yöntemlerle tedavi edilmesidir.

Etimoloji

Yunanca psykhe (ruh) ve therapeia (tedavi) sözcüklerinden türetilmiştir.

Klinik bağlam

Alanda birçok yaklaşım bulunur ve bunlar kuramsal temellerine göre ayrılır. Bilişsel davranışçı yaklaşım düşünce ve davranış örüntülerini hedefler; psikodinamik yaklaşım bilinçdışı çatışmalara ve geçmiş ilişkilere odaklanır; kişilerarası terapi güncel ilişki sorunlarını ele alır; sistemik yaklaşım aileyi bir bütün olarak değerlendirir. Kabul ve kararlılık terapisi ile diyalektik davranış terapisi, belirli bozukluklarda geliştirilmiş yöntemlerdir.

Kanıt düzeyi en güçlü yaklaşım bilişsel davranışçı terapidir; depresyon, kaygı bozuklukları, obsesif kompulsif bozukluk, travma sonrası stres bozukluğu ve yeme bozukluklarında etkinliği geniş biçimde gösterilmiştir. Hafif ve orta şiddetteki depresyonda ilaç tedavisiyle eşdeğer etkinlik gösterir; ağır olgularda ikisinin birlikte kullanımı üstündür. Önemli bir üstünlüğü, kazanılan becerilerin tedavi bittikten sonra da koruyucu etki sürdürmesidir; ilaç kesildiğinde nüks riski yükselirken bu etki kalıcıdır.

Araştırmalar, yöntemler arasındaki farkın sanıldığından küçük olduğunu ve ortak etkenlerin sonucu belirlediğini göstermiştir. Terapötik ilişkinin niteliği, hastanın tedaviye ilişkin beklentisi, tutarlı bir çerçeve ve terapistin ilgisi bu etkenler arasındadır. Bu bulgu, yöntem seçiminden çok uyumun ve sürekliliğin önemini vurgular. Buna karşın belirli bozukluklarda özgül tekniklerin gerekliliği açıktır; obsesif kompulsif bozuklukta yanıt engellemeli maruz bırakma olmadan yeterli sonuç alınamaz.

Uygulamanın sınırları ve etik yönleri bilinmelidir. Ağır psikoz, akut mani, denetlenmemiş madde kullanımı ve ileri bilişsel bozuklukta öncelik bu tabloların tedavisidir. Psikoterapinin de yan etkileri olabileceği kabul edilmiştir; travma odaklı çalışmalarda geçici kötüleşme görülebilir ve süreç uygun biçimde yönetilmelidir. Gizlilik temel ilkedir; kendine ya da başkasına zarar verme riski gibi tanımlı durumlarda sınırlanır. Kanıtlanmamış yöntemlerin, özellikle bastırılmış anıların geri getirilmesini amaçlayan uygulamaların zarar verebileceği gösterilmiştir.

Eş anlamlılar

• Konuşma tedavisi

İlgili terimler

• Bilişsel davranışçı terapi
• Aile terapisi
• Depresyon
• Anksiyete bozukluğu
• Antidepresan