Çiğneme güçlüğü

Çiğneme güçlüğü (İng. difficulty chewing), besinlerin ağızda parçalanmasında zorlanma durumudur.

Etimoloji

Türkçe tanımlayıcı bir terimdir.

Klinik bağlam

Değerlendirmede ilk adım, sorunun çiğnemede mi yutmada mı olduğunun ayrılmasıdır; bu ayrım tanısal yaklaşımı tümüyle belirler. Çiğneme güçlüğünde sorun ağız içindedir ve lokmanın hazırlanmasıyla ilgilidir; yutma güçlüğünde ise lokma hazırlandıktan sonra ilerletilemez. Öksürük, boğulma hissi ve burundan geri gelme yutma evresini işaret eder ve aspirasyon riski nedeniyle ayrıca değerlendirilmelidir.

Nedenler dört başlıkta toplanır. Diş kaynaklı nedenler en sıktır; diş kaybı, uyumsuz protez, çürük ve periodontal hastalık bu kapsamdadır. İkinci grup eklem ve kas kaynaklıdır; temporomandibuler eklem bozuklukları, çiğneme kaslarının ağrısı ve ağız açıklığının kısıtlanması buraya girer. Üçüncü grup nörolojik nedenlerdir; inme, Parkinson hastalığı, miyastenia gravis ve motor nöron hastalığında çiğneme kasları ve koordinasyon etkilenir. Dördüncü grup, mukoza ve yapısal sorunlardır.

Ağız açıklığındaki kısıtlanma ayrı bir öneme sahiptir ve nedeni araştırılmalıdır. Peritonsiller apse ve derin boyun enfeksiyonlarında ağız açılamaz ve bu, acil bir uyarıdır. Oral submuköz fibrozda mukoza esnekliğini yitirir ve açıklık ilerleyici biçimde daralır; betel cevizi çiğnemenin yaygın olduğu toplumlarda görülür ve kanser öncüsü kabul edilir. Baş boyun ışın tedavisi sonrası gelişen fibrozis de kalıcı kısıtlılık yapar; ayrıca tetanozda çene kilitlenmesi erken bulgudur.

Klinik önem, beslenme üzerindeki etkisidir ve bu, özellikle yaşlılarda sıklıkla gözden kaçar. Çiğneyemeyen kişi yumuşak ve karbonhidrat ağırlıklı gıdalara yönelir; protein, lif, vitamin ve mineral alımı azalır, kilo kaybı ve beslenme yetersizliği gelişir. Bu nedenle açıklanamayan kilo kaybı olan yaşlıda ağız muayenesi ve protez uyumunun değerlendirilmesi yapılmalıdır. Bakımevlerinde bu değerlendirmenin rutin hale getirilmesi, önlenebilir beslenme sorunlarını azaltır. Tedavi nedene yöneliktir; diş tedavisi, protez yenilenmesi, eklem tedavisi ve beslenme desteği birlikte planlanır.

Eş anlamlılar

• Çiğneme bozukluğu

İlgili terimler

• Disfaji
• Diş
• Çene
• Betel cevizi
• Malnütrisyon