Betel cevizi
Betel cevizi (İng. betel nut), areka palmiyesinin meyvesi olan ve çiğneme yoluyla kullanılan, ağız kanseri riskini artıran uyarıcı maddedir.
Etimoloji
Malayca betel yaprağının adından gelir; ceviz, areka palmiyesinin meyvesidir.
Klinik bağlam
Madde, Güney ve Güneydoğu Asya ile Pasifik toplumlarında yaygın biçimde çiğnenir; genellikle betel yaprağına sarılarak, sönmüş kireç ve çoğu kez tütünle birlikte kullanılır.[1] İçerdiği arekolin, parasempatik uyarı yaparak hafif öfori, uyanıklık ve tükürük artışı oluşturur; bağımlılık yapıcıdır. Sönmüş kirecin ortamı alkali hale getirmesi, etkin maddenin emilimini artırır. Dünya çapında en yaygın kullanılan psikoaktif maddelerden biridir.
En önemli sağlık sonucu ağız kanseridir. Madde, tütün eklenmese bile birinci grup karsinojen olarak sınıflandırılmıştır; tütünle birlikte kullanıldığında risk daha da yükselir. Ayrıca yemek borusu, yutak ve karaciğer kanserleriyle de ilişkilendirilmiştir. Uzun süreli kullanıcılarda ağız mukozası kalıcı olarak kırmızımsı kahverengiye boyanır; dişlerde koyu renk değişikliği ve aşınma görülür. Bu görünüm, öykü alınmadan bile kullanımı düşündüren bir bulgudur.
Oral submuköz fibroz, kullanımla güçlü biçimde ilişkili ve kansere dönüşme riski taşıyan bir tablodur. Ağız mukozasının altında ilerleyici bağ dokusu birikimi olur; mukoza solar, esnekliğini yitirir ve gergin bantlar oluşur. Klinik olarak yanma hissi, baharatlı gıdaya duyarlılık ve giderek artan ağız açma kısıtlılığı görülür. İlerlemiş olgularda hasta ağzını yeterince açamaz; bu durum hem beslenmeyi hem ağız içi muayeneyi ve tedaviyi güçleştirir. Süreç geri dönüşsüzdür ve maddenin bırakılması ilerlemeyi durdurur ancak var olan fibrozu geriletmez.
Diğer sağlık etkileri de bilinmelidir. Kardiyovasküler etkiler, metabolik sendrom ve tip 2 diyabet riskinde artış, astım belirtilerinde kötüleşme ve gebelikte düşük doğum ağırlığı bildirilmiştir. Klinik açıdan en önemli nokta, öykü alınırken bu kullanımın sorgulanmasıdır; hastalar bunu bir madde kullanımı olarak görmedikleri için kendiliğinden bildirmezler. Bu toplumlardan gelen hastalarda ağız içi muayenesi ve düzenli tarama önerilmelidir; bırakma danışmanlığı, tütün bırakma yaklaşımlarına benzer biçimde yürütülür.
Eş anlamlılar
- Areka cevizi
- Paan
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Flint PW ve ark. (ed.), Cummings Otolaryngology: Head and Neck Surgery, 7. baskı, 2020.