Ağız mukozası
Ağız mukozası (İng. oral mucosa), ağız boşluğunu örten, çok katlı yassı epitel ve altındaki bağ dokusundan oluşan örtüdür.
Etimoloji
Latince mucosa (sümüksü zar) sözcüğünden türetilmiştir.
Klinik bağlam
Örtü, işlevine göre üç tipe ayrılır ve bu ayrım klinik değerlendirmenin temelidir.[1] Çiğneme mukozası sert damak ve diş etini kaplar; keratinleşmiştir ve mekanik yüke dayanıklıdır. Örtü mukozası yanak, dudak içi, ağız tabanı ve yumuşak damakta bulunur; keratinsizdir, ince ve hareketlidir. Özelleşmiş mukoza ise dil sırtında yer alır ve tat tomurcuklarını taşır. Bu farklılık, hangi bölgede hangi lezyonun beklendiğini ve emilimin nerede yüksek olduğunu belirler.
Ağız tabanı ve dilin alt yüzü, örtünün en ince ve damardan zengin olduğu bölgedir; bu nedenle buradan emilim hızlıdır ve dilaltı ilaç uygulaması bu özelliğe dayanır. Verilen ilaç karaciğerden ilk geçiş etkisine uğramadan doğrudan sistemik dolaşıma karışır; nitrogliserinin anjinada niçin dilaltı verildiği bu düzenekle açıklanır. Aynı bölge, kötü huylu lezyonların en sık yerleştiği ve en agresif seyrettiği alandır.
Mukoza, sistemik hastalıkların erken bulgularını taşıyan bir alandır. Solukluk kansızlığı, sarılık karaciğer hastalığını, koyulaşma böbrek üstü yetmezliğini düşündürür. Yineleyen ülserler Behçet hastalığı, çölyak hastalığı ve iltihabi bağırsak hastalığıyla ilişkili olabilir. Yaygın pamukçuk erişkinde diyabet ya da bağışıklık baskılanması yönünden uyarıcıdır. Kabarcık ve erozyonlarla giden tablolarda pemfigus ve pemfigoid düşünülmeli; Stevens-Johnson sendromunda mukoza yaygın biçimde soyulur ve bu tablo acil değerlendirme gerektirir.
Onkolojik açıdan en önemli kural, silinmeyen beyaz ya da kırmızı plakların ve üç haftadan uzun süren iyileşmeyen ülserlerin biyopsi ile değerlendirilmesidir. Kırmızı görünümlü lezyonların kötü huylu olma olasılığı beyaz olanlardan yüksektir. Erken dönemde ağrı bulunmaması, hastanın başvurusunu geciktiren başlıca nedendir. Tütün ve alkol kullanımı ile insan papilloma virüsü başlıca risk etkenleridir. Kemoterapi ve baş boyun ışın tedavisi alan hastalarda mukozit gelişir; tedavi öncesi ağız bakımının planlanması bu tablonun ağırlığını azaltır.
Eş anlamlılar
- Oral mukoza
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Newman MG ve ark., Newman and Carranza's Clinical Periodontology, 13. baskı, 2019.