Stomatit

Stomatit (İng. stomatitis; Yun. stoma ağız), ağız mukozasının yaygın iltihabıdır.

Etimoloji

Yunanca stoma (ağız) ve -itis (iltihap) sözcüklerinden türetilmiştir.

Klinik bağlam

Tablo, tek bir hastalık değil birçok nedenin ortak sonucudur ve nedene göre görünüm değişir. Viral kökenli biçimde, özellikle çocuklarda görülen birincil herpetik gingivostomatitte ateş, yaygın diş eti iltihabı ve kabarcıkların birleşmesiyle oluşan ağrılı ülserler bulunur; çocuk beslenemez ve sıvı kaybı gelişebilir. Kandida enfeksiyonunda beyaz plaklar kazınabilir; erişkinde yaygın bulunması diyabet ya da bağışıklık baskılanması yönünden uyarıcıdır.

Tedaviye bağlı biçim, onkolojide en sık karşılaşılan ve en çok yaşam kalitesini bozan sorunlardandır. Kemoterapi ve baş boyun ışın tedavisi, hızlı bölünen mukoza hücrelerini etkileyerek mukozit oluşturur; ağrı nedeniyle beslenme bozulur, enfeksiyon giriş kapısı açılır ve tedavinin ertelenmesine yol açabilir. Bu nedenle tedavi başlamadan önce ağız içi odakların giderilmesi ve bakım planının hazırlanması zorunludur; bu adım atlandığında tablo belirgin biçimde ağırlaşır. Metotreksat kullanan hastada ortaya çıkan mukozit, doz aşımının erken uyarısı olabilir.

Beslenme eksiklikleri ve sistemik hastalıklar ayrıca değerlendirilmelidir. Demir, folik asit ve B12 vitamini eksiklikleri, dilde yanma ve yineleyen ülserlerle ortaya çıkar; çölyak hastalığı ve iltihabi bağırsak hastalığı bu bulguların altında yatabilir. Behçet hastalığında ağız ülserleri kural olarak bulunur ve tanının temel ölçütüdür. Ağır ilaç tepkimeleri ayrı bir aciliyet taşır; Stevens-Johnson sendromunda mukoza yaygın biçimde soyulur, dudaklarda kabuklu erozyonlar ve göz tutulumu eşlik eder, ilaç öyküsü belirleyicidir.

Klinik yaklaşımda öykü ve dağılım örüntüsü yol göstericidir; başlangıç hızı, ateş, ilaç kullanımı, deri ve göz bulguları sorgulanmalıdır. Üç haftadan uzun süren, tek ve sertleşmiş bir ülser, yaygın iltihaptan ayrılmalı ve kötü huylu hastalık yönünden biyopsi yapılmalıdır. Tedavi nedene yöneliktir; ağrı denetimi, ağız bakımı ve beslenmenin sürdürülmesi tüm biçimlerde ortak yaklaşımdır. Alkol içeren gargaralar tahrişi artırdığından kaçınılmalıdır.

Eş anlamlılar

• Ağız iltihabı
• Mukozit

İlgili terimler

• Ağız ülseri
• Ağız mukozası
• Herpes
• Işın tedavisi
• Aftöz ülser