Nosebo
Nosebo (İng. nocebo; Lat. nocebo zarar vereceğim), olumsuz beklentiye bağlı olarak ortaya çıkan istenmeyen etkidir.
Etimoloji
Latince nocere (zarar vermek) fiilinden türetilmiştir; plasebonun karşıtı olarak adlandırılmıştır.
Klinik bağlam
Olgu, plasebo etkisinin ters yönlü karşılığıdır; etkin madde içermeyen bir uygulamadan sonra ya da ilacın kendisiyle ilgisiz biçimde yan etki ortaya çıkmasıdır.[1] Klinik araştırmalarda plasebo grubundaki katılımcıların önemli bir bölümünün yan etki bildirmesi ve bir bölümünün bu nedenle çalışmadan ayrılması, olgunun büyüklüğünü gösterir. Etki gerçektir ve öznel yakınmalarla sınırlı değildir; ölçülebilir fizyolojik değişiklikler bildirilmiştir.
En iyi belgelenmiş örnek statin kullanımıdır. Kas ağrısı, bu ilaçların en sık bildirilen yan etkisidir; buna karşın körlemeli çalışmalarda plasebo alan grupta da benzer sıklıkta bildirilmiş, ilacın kimliği açıklandığında ise yakınmalar belirgin biçimde artmıştır. Bu bulgu, kas ağrısı nedeniyle tedaviyi bırakan hastalarda yeniden değerlendirme yapılmasını gerekçelendirir; ilacın gereksiz yere bırakılması, önlenebilir kalp damar olaylarına yol açar.
Etkiyi güçlendiren etkenler bilinmelidir. Yan etkilerin ayrıntılı ve olumsuz bir dille anlatılması, bildirim sıklığını artırır; önceki olumsuz deneyimler, kaygı düzeyi, çevreden duyulan bilgiler ve internet kaynakları katkıda bulunur. Jenerik ilaca geçişte yakınmaların artması da bu olguyla açıklanabilir. Aynı biçimde, ilaç etkileşimi ya da alerji beklentisi taşıyan hastada belirtiler daha sık ortaya çıkar.
Klinik yaklaşımda denge kurulmalıdır. Bilgilendirmeden kaçınmak etik değildir; aydınlatılmış onam, olası yan etkilerin anlatılmasını gerektirir. Amaç, doğru bilginin kaygı yaratmayan ve dengeli bir dille iletilmesidir; olumlu çerçeveleme, yani hastaların büyük çoğunluğunun ilacı sorunsuz kullandığının belirtilmesi, bildirim sıklığını azaltır. Ayrıca hastanın yakınması geçersiz sayılmamalıdır; deneyim gerçektir ve ciddiye alınmalıdır. Gerçek yan etkiyle ayrımı, yeniden başlatma denemesi ve körlemeli değerlendirmeyle yapılabilir.
Eş anlamlılar
- Nosebo etkisi
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Loscalzo J ve ark. (ed.), Harrison's Principles of Internal Medicine, 21. baskı, 2022.