HbA1c

HbA1c (İng. glycated hemoglobin), hemoglobinin glukozla geri dönüşsüz biçimde birleşmiş kesridir. Son iki-üç aylık ortalama kan şekeri düzeyini yansıtır.

Etimoloji

Hemoglobin A'nın glikozillenmiş alt kesrini belirten laboratuvar adlandırmasından gelir.

Klinik bağlam

Alyuvarların ömrü boyunca hemoglobin, kandaki glukoza sürekli maruz kalır ve geri dönüşsüz olarak glikozillenir. Bu nedenle ölçülen değer, alyuvarların yaşam süresi boyunca ortalama şeker düzeyini yansıtır; son bir aylık dönemin katkısı daha ağırlıklıdır. Günlük dalgalanmalardan etkilenmemesi ve açlık gerektirmemesi, testin en önemli üstünlükleridir.

Test hem diyabet tanısında hem izleminde kullanılır. Belirli eşiğin üzerindeki değerler diyabet tanısı koydurur; ara değerler ise prediyabeti tanımlar ve yaşam biçimi girişimlerinin başlatılmasını gerektirir.

Testin yorumlanmasındaki en önemli konu, alyuvar ömrünü etkileyen durumlarda güvenilirliğinin bozulmasıdır. Alyuvar ömrünü kısaltan durumlar — hemolitik anemi, kanama, hipersplenizm, eritropoez uyarıcı ajanlar, demir tedavisinin başlangıcı, gebelik — değeri yanlış biçimde düşürür. Buna karşılık alyuvar ömrünü uzatan ya da yenilenmeyi azaltan durumlar — demir eksikliği anemisi, B12 ve folat eksikliği, splenektomi — değeri yanlış yükseltir. Bu ayrımın bilinmemesi, tedavi kararlarında ciddi hatalara yol açar: örneğin tedavi edilmemiş demir eksikliği olan bir hastada değer yüksek çıkar ve gereksiz ilaç artırımına gidilebilir.

Kronik böbrek hastalığı ve hemodiyaliz hastalarında güvenilirlik azalır; üremi, anemi ve transfüzyonlar sonucu etkiler. Hemoglobin varyantları — orak hücre taşıyıcılığı, talasemi — ölçüm yöntemine bağlı olarak yanlış sonuç verebilir; bu durumda alternatif yöntemler ya da fruktozamin gibi başka göstergeler kullanılır.

Bir diğer sınırlama, değerin ortalamayı yansıtması ancak değişkenliği göstermemesidir. Sık hipoglisemi ve hiperglisemi atakları yaşayan bir hastada değer normal görünebilir; bu, tedavi güvenliğinin yanlış değerlendirilmesine yol açar. Bu nedenle sürekli glukoz izlem sistemlerinden elde edilen hedef aralıkta geçirilen süre, tamamlayıcı ve giderek daha önemli bir gösterge hâline gelmiştir.

Hedef değerler bireyselleştirilir. Genç, yeni tanı almış, eşlik eden hastalığı bulunmayan ve hipoglisemi riski düşük hastalarda daha sıkı hedefler benimsenir; ileri yaş, kırılganlık, ileri komplikasyonlar, kısa yaşam beklentisi ve hipoglisemi farkındasızlığı bulunanlarda hedefler gevşetilir. Aşırı sıkı denetimin, özellikle yaşlı ve kalp hastalığı olan bireylerde hipoglisemi yoluyla zarar verdiği gösterilmiştir.

Değerin düşürülmesinin mikrovasküler komplikasyonları — retinopati, nefropati, nöropati — azalttığı kesin biçimde gösterilmiştir; makrovasküler yarar ise daha sınırlı ve uzun dönemlidir. Tip 1 diyabette erken dönemde sağlanan iyi denetimin etkisinin yıllar sonra da sürdüğü — metabolik bellek — gözlenmiştir.

İzlem sıklığı, denetimin durumuna göre belirlenir; hedefe ulaşmış kararlı hastalarda daha seyrek, tedavi değişikliği yapılanlarda daha sık ölçüm yapılır. Alyuvarların yenilenme süresi nedeniyle üç aydan kısa aralıklarla ölçüm genellikle bilgi vermez.

Perioperatif dönemde ve akut hastalıkta değer, o anki kan şekerini yansıtmaz; akut yönetim için parmak ucu ya da kan gazı ölçümleri kullanılmalıdır. Ancak yüksek değer, ameliyat sonrası enfeksiyon ve komplikasyon riskinin artmasıyla ilişkilidir ve elektif cerrahi öncesi denetimin iyileştirilmesi önerilir.

Eş anlamlılar

• Glikozillenmiş hemoglobin
• A1c

İlgili terimler

• Diyabetes mellitus
• Hipoglisemi
• Hemoglobin
• Demir eksikliği anemisi
• Biyobelirteç