Aktinik keratoz

Aktinik keratoz (İng. actinic keratosis), uzun süreli güneş maruziyetine bağlı olarak gelişen, kanser öncüsü kabul edilen deri lezyonudur.

Etimoloji

Yunanca aktis (ışın) ve keras (boynuz) sözcüklerinden türetilmiştir.

Klinik bağlam

Lezyonlar, yıllar boyu birikmiş mor ötesi ışın hasarının sonucudur; epidermisin alt tabakalarıyla sınırlı hücre değişiklikleri içerir. Yüz, kulak, saçsız kafa derisi, el sırtı ve önkol gibi güneş gören bölgelerde yerleşir; kırmızımsı zeminde kuru, pürüzlü ve kabuklu plaklar biçimindedir. En ayırt edici özelliği, gözle görülmekten önce elle hissedilmesidir; zımpara kağıdı dokusundaki pürüzlülük tanısal değeri yüksek bir bulgudur. Açık tenli, açık havada çalışmış ve bağışıklığı baskılanmış kişilerde sıktır.

Klinik önem, bir bölümünün zamanla tüm epidermis kalınlığına yayılarak skuamöz hücreli karsinoma dönüşmesidir. Tek bir lezyonun dönüşme olasılığı düşüktür; ancak hastalarda genellikle çok sayıda lezyon bulunduğundan toplam risk anlamlıdır. Bu nedenle güncel yaklaşımda yalnızca görünen lezyonların değil, güneş görmüş tüm alanın tedavi edilmesi benimsenir; alan tedavisi olarak adlandırılan bu kavram, gözle görülmeyen erken değişiklikleri de kapsar.

Dönüşümü düşündüren uyarıcı bulgular bellidir: lezyonun kalınlaşması, sertleşmesi, ağrılı hale gelmesi, hızla büyümesi, kanaması ve tedaviye yanıt vermemesi. Bu durumlarda biyopsi yapılmalıdır. Dudakta gelişen biçim aktinik keilit olarak adlandırılır; alt dudakta kalıcı kuruluk, pullanma ve dudak sınırının silinmesiyle ortaya çıkar ve kansere dönüşme riski deri lezyonlarından yüksektir. Bu nedenle inatçı dudak kuruluğu hafife alınmamalıdır.

Bağışıklığı baskılanmış hastalar ayrı bir grup oluşturur. Organ nakli alıcılarında ve uzun süreli bağışıklık baskılayıcı kullananlarda lezyonlar çok daha hızlı ilerler ve deri kanseri sıklığı kat kat artar; bu grupta düzenli deri muayenesi zorunludur ve tedavi eşiği düşük tutulur. Tedavide kriyoterapi tek tek lezyonlarda, topikal kemoterapi, fotodinamik tedavi ve topikal bağışıklık düzenleyiciler ise alan tedavisinde kullanılır. En etkili yaklaşım korunmadır; güneşin dik olduğu saatlerden kaçınma, koruyucu giysi, şapka ve düzenli güneş koruyucu kullanımı hem yeni lezyonları hem deri kanseri riskini azaltır.

Eş anlamlılar

• Solar keratoz

İlgili terimler

• Aktinik
• Skuamöz hücreli karsinom
• Güneş koruyucu
• Mor ötesi ışın
• Seboreik keratoz