Alerjen
Alerjen (İng. allergen), duyarlı kişilerde alerjik yanıtı başlatan antijendir.
Etimoloji
Yunanca allos (başka) ve ergon (iş, tepki) köklerinden türetilen "alerji" sözcüğüne, oluşturan anlamındaki -jen eki getirilerek yapılmıştır.
Klinik bağlam
Alerjenler, çoğunlukla küçük ve suda çözünen proteinlerdir; mukoza yüzeylerine kolayca ulaşır ve bağışıklık sistemini IgE yanıtı üretmeye yönlendirir.[1] İlk karşılaşmada belirti oluşmaz; bu dönemde üretilen IgE, mast hücrelerinin ve bazofillerin yüzeyine bağlanır. Sonraki karşılaşmalarda alerjen bu antikorları çaprazlayarak hücrelerden histamin ve diğer aracıların salınmasına yol açar. Bu iki aşamalı süreç, ilk maruziyette tepki görülmemesinin ve reaksiyonun niçin yalnızca daha önce karşılaşılmış maddelerle ortaya çıktığının açıklamasıdır.
Kaynaklarına göre gruplandırılırlar. Solunum yoluyla alınanlar arasında ev tozu akarı, polenler, küf sporları, hayvan tüyü ve hamamböceği; besin kaynaklılar arasında inek sütü, yumurta, fıstık, ağaç kuruyemişleri, buğday, soya, balık ve kabuklu deniz ürünleri yer alır. Böcek zehirleri, ilaçlar ve lateks diğer önemli gruplardır. Çocukluk çağı besin alerjilerinin büyük bölümü zamanla düzelirken, fıstık ve deniz ürünü alerjileri genellikle kalıcıdır; bu ayrım, izlem ve danışmanlığın planlanmasında belirleyicidir.
Çapraz tepkime, klinikte sık gözden kaçan bir konudur. Yapısal olarak benzeyen proteinler farklı kaynaklarda bulunabilir; huş poleni alerjisi olan kişide elma ve kirazla ağızda kaşıntı gelişmesi, lateks alerjisi olanlarda muz ve avokado tepkimeleri bu düzenekle açıklanır. Bu nedenle öykü alırken yalnızca ana alerjen değil, ilişkili gıdalar da sorgulanmalıdır. Ayrıca egzersiz, alkol ve iltihap giderici ilaçlar, tek başına belirti oluşturmayan alerjenlerin ağır tepkime yapmasını kolaylaştırabilir.
Tanıda öykü esastır; deri prik testi ve kanda özgül IgE ölçümü yalnızca duyarlanmayı gösterir, klinik alerjiyi kanıtlamaz. Öykü ile uyumlu olmayan pozitif test sonucuna dayanılarak yapılan gereksiz besin kısıtlamaları, özellikle çocuklarda beslenme yetersizliğine ve toleransın gelişmemesine yol açar; bu, güncel yaklaşımın en çok vurguladığı hatalardan biridir. Kesin tanı gerektiğinde denetimli provokasyon testi yapılır. Tedavinin temeli sorumlu maddeden kaçınmaktır; belirlenmiş alerjenlerde bağışıklama tedavisi kalıcı yarar sağlar. Ağır tepkime öyküsü olan hastaya adrenalin oto-enjektörü reçete edilmesi ve kullanımının öğretilmesi yaşamsaldır.
Eş anlamlılar
- Alerji yapıcı madde
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Abbas AK ve ark., Cellular and Molecular Immunology, 10. baskı, 2022.