Alfa fetoprotein

Alfa fetoprotein (İng. alpha-fetoprotein), fetüsün karaciğeri ve yolk kesesi tarafından üretilen, doğum sonrası düzeyi hızla düşen glikoproteindir.

Etimoloji

Elektroforezde alfa bandında yer alması ve fetal kökenli olması nedeniyle bu adı almıştır; kısaltması AFP'dir.

Klinik bağlam

Protein, fetal dönemde albuminin işlevini üstlenen ana plazma proteinidir; doğumdan sonra üretimi hızla azalır ve erişkinde çok düşük düzeylerde bulunur. Klinik kullanımı iki ayrı alandadır: gebelik taramaları ve tümör belirteci olarak izlem. Bu iki kullanımın karıştırılmaması gerekir, çünkü yorumlama ölçütleri tümüyle farklıdır.

Gebelikte anne kanındaki düzeyi, ikinci üç aylık dönemde yapılan tarama testlerinin bileşenlerinden biridir. Yüksek bulunması, açık nöral tüp defektleri ve karın duvarı kapanma kusurlarını düşündürür; düşük bulunması ise Down sendromu ile ilişkilidir. Ancak en sık nedenin gebelik haftasının yanlış hesaplanması olduğu bilinmelidir; bu nedenle olağandışı sonuçta ilk adım, ultrasonografi ile gebelik yaşının doğrulanmasıdır. Çoğul gebelik de düzeyi yükseltir. Test tanı koydurmaz, yalnızca risk belirler; kesin değerlendirme ayrıntılı ultrasonografi ve gerektiğinde girişimsel tanı yöntemleriyle yapılır.

Onkolojide en önemli kullanımı hepatosellüler karsinomdur. Siroz hastalarında ultrasonografi ile birlikte izlem amacıyla kullanılır; ancak tek başına tarama testi olarak yeterli değildir, çünkü küçük tümörlerin önemli bir bölümünde yükselmez ve buna karşılık aktif hepatit ile siroz alevlenmelerinde yükselebilir. Bu nedenle yükseklik her zaman kanser anlamına gelmez; düzeyin ilerleyici biçimde artması, tek bir yüksek değerden daha anlamlıdır. Testis ve yumurtalığın germ hücreli tümörlerinde ise tanı, evreleme ve tedavi yanıtının izlenmesinde belirleyici rol oynar; saf seminomda yükselmemesi, alt tip ayrımında kullanılan önemli bir bulgudur.

Yorumlamada dikkat edilmesi gereken diğer noktalar vardır. Yarı ömrü yaklaşık beş ile yedi gündür; tedavi sonrası düzeyin beklenen hızda düşmemesi, kalıntı hastalığı gösterir ve bu izlem, germ hücreli tümörlerde tedavi kararlarını doğrudan etkiler. Ayrıca ataksi-telanjiektazi ve tirozinemi gibi kalıtsal hastalıklarda kalıcı yükseklik bulunur. Testin, kanser taraması amacıyla belirtisiz kişilerde rutin olarak kullanılması önerilmez; yanlış pozitif sonuçlar gereksiz kaygı ve girişimlere yol açar.

Eş anlamlılar

• AFP

İlgili terimler

• Tümör belirteci
• Hepatosellüler karsinom
• Nöral tüp defekti
• Karaciğer sirozu
• Germ hücreli tümör