Karaciğer sirozu
Karaciğer sirozu (İng. liver cirrhosis; Yun. kirrhos sarımsı), karaciğerde uzun süreli hasar sonucu yaygın fibrozis ve düğüm oluşumuyla giden geri dönüşsüz son evre hastalıktır.
Etimoloji
Yunanca kirrhos (sarımsı) sözcüğünden türetilmiştir; hastalıklı organın rengine gönderme yapar.
Klinik bağlam
Süreçte, yinelenen hücre hasarı ve onarımı sonucunda normal karaciğer mimarisi bozulur; yıldız hücrelerinin etkinleşmesiyle bağ dokusu birikir ve rejenerasyon düğümleri oluşur.[1] Başlıca nedenler alkol kullanımı, kronik hepatit B ve C, alkolsüz yağlı karaciğer hastalığı, otoimmün hepatit, safra yolları hastalıkları ile hemokromatoz ve Wilson hastalığı gibi kalıtsal tablolardır. Erken evrelerde hastalık sessizdir; bu dönem kompanse siroz olarak adlandırılır ve tanı çoğu kez rastlantısaldır.
Klinik tablonun tümü iki temel düzenekle açıklanır: karaciğer hücre işlevinin yetersizliği ve kapı toplardamarı basıncının yükselmesi. Hücre işlevindeki bozulma, albumin üretiminin azalması, pıhtılaşma faktörlerinin yetersizliği, sarılık ve toksik maddelerin temizlenememesi olarak ortaya çıkar. Basınç artışı ise özofagus varisleri, karın içi sıvı birikimi, dalak büyümesi ve buna bağlı trombosit düşüklüğüne yol açar. Bu ayrımın yapılması, her bulgunun hangi düzenekten kaynaklandığını ve nasıl tedavi edileceğini belirler.
Dekompanse evreye geçişi tanımlayan olaylar bellidir: karın içi sıvı birikimi, varis kanaması, hepatik ensefalopati ve sarılık. Bu olayların ortaya çıkması, sağkalımı belirgin biçimde kısaltır ve karaciğer nakli değerlendirmesinin başlatılması gerektiğini gösterir. Spontan bakteriyel peritonit, sıvısı olan hastada ateş, karın ağrısı ya da yalnızca bilinç bulanıklığıyla ortaya çıkabilir; bu nedenle bu hastalarda tanısal parasentez, kuşku duyulduğu anda yapılmalıdır. Hepatorenal sendrom ve akut üzerine kronik yetmezlik ağır komplikasyonlardır.
İzlemin iki ayağı vardır. Birincisi varis taraması; tanı konduğunda endoskopi yapılır ve riskli varislerde kanamayı önleyici tedavi başlanır. İkincisi hepatosellüler karsinom taraması; altı ayda bir ultrasonografi ile yürütülür ve erken evrede yakalanan tümörler tedavi edilebilir. Tedavide nedene yönelik yaklaşım önceliklidir; hepatit tedavisi ve alkolün bırakılması, ileri evrede bile fibroziste gerileme sağlayabilir. Alkolden kaçınma, aşılama, tuz kısıtlaması ve hepatotoksik ilaçlardan uzak durulması temel önlemlerdir; ileri evrede tek iyileştirici seçenek karaciğer naklidir.
Eş anlamlılar
- Siroz
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Feldman M ve ark. (ed.), Sleisenger and Fordtran's Gastrointestinal and Liver Disease, 11. baskı, 2021.