Özofagus varisi
Özofagus varisi (İng. esophageal varices), portal hipertansiyona bağlı olarak yemek borusu alt bölümündeki toplardamarların genişlemesidir. Yırtılması yüksek ölüm oranı taşıyan bir acildir.
Etimoloji
Latince genişlemiş damar anlamındaki varix sözcüğünden türetilmiştir.
Klinik bağlam
Karaciğer sirozunda portal sistemdeki direnç artar; kan, sistemik dolaşıma ulaşmak için kollateral yollara yönelir. Bu yolların en önemlisi, yemek borusu alt bölümündeki damarlardır. Basınç belirli bir eşiği aştığında varisler oluşur ve yırtılma riski doğar. Bu nedenle tedavinin temel hedefi, portal basıncın düşürülmesidir.[1]
Kanama, ani ve bol miktarda kanlı kusma ya da siyah dışkılamayla ortaya çıkar; hızla hipovolemik şoka ilerleyebilir. Sirozlu bir hastada üst sindirim sistemi kanaması, aksi gösterilene dek varis kanaması olarak yönetilmelidir; bu varsayım, tedavinin doğru yönlendirilmesini sağlar.
Yönetim eş zamanlı yürütülür. Havayolu güvenliği önceliklidir; bol kanama ve bilinç bozukluğu bulunan hastada aspirasyon riski yüksektir ve entübasyon gerekebilir. Damar yolları açılır, kan grubu belirlenir ve canlandırma başlatılır.
Transfüzyonda kısıtlayıcı yaklaşım benimsenir. Aşırı transfüzyon portal basıncı yükselterek kanamayı artırır; bu nedenle hedef hemoglobin düzeyi düşük tutulur. Bu ilke, varis kanamasına özgü ve sonuçları belirgin biçimde iyileştiren bir yaklaşımdır; aşırı sıvı ve kan verilmesi sık yapılan bir hatadır.
İki ilaç tedavisi standarttır. Birincisi vazoaktif ajanlardır — terlipressin, somatostatin ya da oktreotid — ; portal akımı azaltarak kanamayı denetler ve kuşkulanıldığı anda, endoskopi beklenmeden başlatılır. İkincisi antibiyotik profilaksisidir; bu uygulama enfeksiyonu, yeniden kanamayı ve ölüm oranını azaltır. Antibiyotik profilaksisinin atlanması, en sık gözden kaçan ancak kanıt düzeyi yüksek adımlardan biridir.
Endoskopi, hasta dengelendikten sonra erken dönemde yapılır; bant ligasyonu tercih edilen yöntemdir ve skleroterapiye üstündür. Mide varislerinde doku yapıştırıcı uygulanır.
Denetlenemeyen kanamada balon tamponadı, geçici bir önlem olarak kullanılır; yüksek komplikasyon riski nedeniyle kısa süreli uygulanır ve havayolu güvenliği sağlanmış hastalarda tercih edilir. Kalıcı çözüm için transjuguler intrahepatik portosistemik şant uygulanır. Yüksek riskli hastalarda erken şant uygulamasının sonuçları iyileştirdiği gösterilmiştir.
Şant uygulamasının önemli bir yan etkisi hepatik ensefalopatidir; portal kan karaciğeri atlayarak sistemik dolaşıma geçer. Bu nedenle hasta seçimi ve izlem önem taşır.
Kanama sonrası dönemde ensefalopati, enfeksiyon, böbrek yetmezliği ve hepatorenal sendrom açısından izlem gerekir. Laktüloz ve rifaksimin ile ensefalopati yönetimi uygulanır.
Korunma, yönetimin en önemli bölümüdür. Sirozlu hastalarda tarama endoskopisi yapılarak varis varlığı ve büyüklüğü belirlenir. Birincil korunmada nonselektif beta blokerler — propranolol, nadolol, karvedilol — portal basıncı düşürür; alternatif olarak bant ligasyonu uygulanır. Kanama geçiren hastalarda ikincil korunmada beta bloker ve yinelenen bant ligasyonu birlikte kullanılır.
Beta bloker kullanımında dikkat gerektiren bir durum, dirençli asit ve hipotansiyon varlığıdır; bu hastalarda tedavinin gözden geçirilmesi önerilir. Ayrıca alkol kullanımının bırakılması, altta yatan karaciğer hastalığının tedavisi ve karaciğer nakli değerlendirmesi uzun dönem yönetimin parçalarıdır.
Eş anlamlılar
- Yemek borusu varisleri
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Feldman M ve ark. (ed.), Sleisenger and Fordtran's Gastrointestinal and Liver Disease, 11. baskı, 2021.