Antifungal

Antifungal (İng. antifungal), mantar enfeksiyonlarının tedavisinde kullanılan ilaç grubudur.

Etimoloji

Yunanca anti- (karşı) ön eki ile Latince fungus (mantar) sözcüğünden türetilmiştir.

Klinik bağlam

İlaçlar, mantar hücresinin insan hücresinden farklı yapılarını hedefler; en önemli hedef, hücre zarındaki ergosteroldür. Polienler bu moleküle bağlanarak zarda gözenek açar; azoller ise üretimini engeller. Ekinokandinler hücre duvarındaki glukan sentezini bloke eder ve insan hücresinde karşılığı bulunmadığından güvenlik profilleri yüksektir. Flusitozin ise nükleik asit sentezini bozar. Bu düzenek farklılıkları, ilaçların etki alanlarını ve yan etkilerini belirler.

Seçim, etkenin türüne ve enfeksiyonun yerine göre yapılır. Yüzeyel mantar enfeksiyonlarında yerel tedavi yeterlidir; buna karşın tırnak ve saçlı deri tutulumunda yerel ilaçlar dokuya yeterince ulaşamadığından sistemik tedavi gerekir ve süre uzundur. Kandida enfeksiyonlarında ekinokandinler ağır olgularda ilk seçenektir; kriptokok menenjitinde amfoterisin ile flusitozin birleşimi sağkalımı artırır. Küf enfeksiyonlarında ise belirli azoller etkilidir; tür ayrımı, doğal direnç örüntüleri nedeniyle belirleyicidir.

Azol grubunun ilaç etkileşimleri, klinik açıdan en çok dikkat gerektiren konudur. Bu ilaçlar karaciğerdeki sitokrom enzimlerini güçlü biçimde engeller; statinler, kalsiyum kanal blokerleri, siklosporin, takrolimus, varfarin ve birçok ilaçla ciddi etkileşime girer. Bu nedenle antifungal başlanan hastanın tüm ilaç listesi gözden geçirilmelidir. Ayrıca karaciğer toksisitesi ve QT uzaması bu grubun ortak yan etkileridir.

Amfoterisinin böbrek toksisitesi ve infüzyona bağlı tepkimeleri belirgindir; lipit temelli biçimleri bu riskleri azaltır ancak dozları farklıdır ve bu iki biçimin karıştırılması ölümcül hata kaynağıdır. Terbinafin ve griseofulvin tırnak ve saç enfeksiyonlarında kullanılır; karaciğer enzim izlemi gerekir. Uygulamada en sık hata, kültür ve mikroskopik doğrulama yapılmadan uzun süreli sistemik tedavi başlanmasıdır; tırnak değişikliklerinin önemli bir bölümü mantar kaynaklı değildir ve bu adım atlandığında hem gereksiz ilaç kullanılır hem gerçek tanı gecikir.

Eş anlamlılar

• Mantar ilacı

İlgili terimler

• Mantar enfeksiyonu
• Amfoterisin
• Kandidiyaz
• Antibiyotik
• İlaç etkileşimi