Antiviral

Antiviral (İng. antiviral), virüslerin çoğalmasını engelleyen ilaç grubudur.

Etimoloji

Yunanca anti (karşı) ön eki ile Latince virus sözcüğünün birleşimidir.

Virüsler konak hücrenin düzeneklerini kullandığından, seçici ilaç geliştirmek antibakteriyel ilaçlara göre çok daha güçtür.^[1]

Bu güçlük, ilaç sayısının neden sınırlı olduğunu ve yan etkilerin neden belirgin olabildiğini açıklar.

Seçicilik, virüse özgü enzimlerin hedeflenmesiyle sağlanır.

Asiklovir bu ilkenin klasik örneğidir; etkin biçime dönüşmesi için virüs kaynaklı bir enzim gerekir.

Bu nedenle ilaç, yalnızca enfekte hücrelerde etkinleşir; sağlıklı hücrelere zarar vermez.

Bu düzenek, ilacın güvenlik profilini açıklar ve seçici toksisitenin en iyi örneğidir.

İlaçlar etki basamağına göre sınıflandırılır; hücreye giriş, genetik materyal kopyalanması, protein işlenmesi ve salınım hedeflenebilir.

Herpes virüslerinde asiklovir ve türevleri kullanılır; erken başlanması etkinliği belirler.

Kuduz ve birçok viral hastalıkta etkili tedavi bulunmaz; korunma tek seçenektir.

Grip tedavisinde nöraminidaz engelleyicileri kullanılır; belirtilerin ilk günlerinde başlanmalıdır.

Bu zaman penceresi dardır ve geçtikten sonra yarar sınırlıdır.

Ancak ağır seyreden ve hastaneye yatan hastada, süre geçmiş olsa bile tedavi başlanır.

HIV enfeksiyonu tedavisi, alanın en büyük başarılarından biridir.

Çoklu ilaç kullanımı zorunludur; tek ilaçla tedavi hızla direnç gelişimine yol açar.

Bu ilke, tüberküloz tedavisindeki mantıkla aynıdır.

Etkili tedavi, virüs yükünü saptanamaz düzeye indirir; bu durumda cinsel yolla bulaş gerçekleşmez.

Ancak tedavi hastalığı ortadan kaldırmaz; sessiz kalan virüs havuzu nedeniyle ömür boyu sürdürülmelidir.

Hepatit C tedavisinde doğrudan etkili ilaçlar, hastalığı büyük ölçüde iyileştirilebilir duruma getirmiştir.

Bu gelişme, kısa süreli ve iyi tolere edilen tedavilerle sağlanmıştır.

Hepatit B tedavisinde ise ilaçlar virüsü baskılar ancak ortadan kaldırmaz; kesilmesi alevlenmeye yol açar.

Bu nedenle bağışıklık baskılayıcı tedavi öncesinde tarama ve koruyucu tedavi zorunludur.

Direnç gelişimi, uyumsuz kullanım ve yetersiz dozla hızlanır.

Böbrek yoluyla atılan ilaçlarda doz ayarlaması gerekir; asiklovirin yüksek dozları böbrek hasarı yapabilir.

Yeterli sıvı verilmesi bu riski azaltır.

↑ Brunton LL ve ark. (ed.), Goodman & Gilman's The Pharmacological Basis of Therapeutics, 14. baskı, 2023.