Büyüme hormonu

Büyüme hormonu (İng. growth hormone), hipofiz ön lobundan salgılanan ve büyüme ile metabolizmayı düzenleyen hormondur.

Etimoloji

Türkçe tanımlayıcı bir terimdir; somatotropin olarak da anılır.

Klinik bağlam

Hormon, etkilerinin büyük bölümünü karaciğerde üretilen insülin benzeri büyüme faktörü aracılığıyla gösterir. Bu ayrım laboratuvar değerlendirmesinde belirleyicidir; hormonun kendisi atımlı biçimde salgılandığından ve gün içinde dalgalandığından tek ölçüm anlam taşımaz, buna karşın aracı faktörün düzeyi kararlıdır ve ölçülmesi gereken budur. Salgı uykuda, açlıkta ve egzersizle artar; bu ritim, testlerin niçin uyarı ya da baskılama biçiminde yapıldığını açıklar.

Fazlalığı erişkinde akromegaliye, büyüme plakları kapanmadan önce ise devlik tablosuna yol açar. Neredeyse tüm olgularda neden hipofizden kaynaklanan iyi huylu adenomdur. Tanı, aracı faktörün yaşa göre yüksek bulunması ve şeker yükleme testinde hormonun baskılanmaması ile konur; ardından hipofiz görüntülemesi yapılır. Tanının gecikmesi bu hastalıkta kuraldır, çünkü değişiklikler çok yavaş ilerler.

Eksikliği, çocuk ve erişkinde farklı tablolar oluşturur. Çocukta büyüme hızında yavaşlama ve boy kısalığı görülür; kilo alımı görece korunur, bu ayrım beslenme sorunlarından ayırt edicidir. Erişkinde ise yağ kütlesinde artış, kas kütlesinde azalma, kemik yoğunluğunda düşme, yaşam kalitesinde bozulma ve lipit profilinde olumsuz değişiklikler bildirilmiştir. Nedenler arasında hipofiz tümörleri, cerrahi, ışın tedavisi ve kafa travması yer alır.

Tedavi kullanımının sınırları klinik açıdan önemlidir. Yerine koyma tedavisi, yalnızca gösterilmiş eksiklikte ve belirlenmiş endikasyonlarda etkilidir; her kısa boylu çocukta uygulanması yararsızdır ve gereksiz tedavi yüküne yol açar. Sağlıklı kişilerde yaşlanma karşıtı ya da performans artırıcı amaçla kullanımının yararı gösterilmemiş, buna karşın ödem, eklem ağrısı, karpal tünel sendromu, insülin direnci ve olası kanser riski gibi zararları bildirilmiştir. Bu kullanım, sporda yasaklı maddeler arasındadır.

Eş anlamlılar

• Somatotropin

İlgili terimler

• Hipofiz
• Akromegali
• Cücelik
• Endokrin
• Kemik