Clostridioides difficile

Clostridioides difficile (İng. Clostridioides difficile), toksin üreterek antibiyotik ilişkili ishal ve kolite yol açan sporlu, anaerop bir bakteridir.

Etimoloji

Latince güç anlamındaki difficile sözcüğü, bakterinin kültürde üretilmesindeki zorluğa gönderme yapar.

Klinik bağlam

Bakteri, sporlarıyla çevrede uzun süre canlı kalır ve fekal-oral yolla bulaşır. Sağlıklı bağırsak florası, çoğalmasını engeller; antibiyotik kullanımı bu dengeyi bozarak hastalığın gelişmesine olanak tanır. Neredeyse tüm antibiyotikler riski artırır; klindamisin, florokinolonlar, geniş spektrumlu sefalosporinler ve karbapenemler en yüksek riskle ilişkilidir. Diğer risk etkenleri ileri yaş, hastanede yatış, bağışıklık baskılanması, sindirim sistemi cerrahisi ve proton pompası inhibitörü kullanımıdır.

Hastalığı yapan, bakterinin kendisi değil ürettiği toksinlerdir; bu toksinler bağırsak epitelinde hasar ve iltihabi yanıt oluşturur. Ağır olgularda karakteristik psödomembranöz kolit gelişir.

Klinik tablo, hafif ishalden yaşamı tehdit eden kolite kadar değişir. Sulu ishal, karın ağrısı, ateş ve lökositoz tipiktir. Ağır olgularda hipotansiyon, böbrek işlev bozukluğu ve belirgin lökositoz görülür. Fulminan biçimde toksik megakolon ve bağırsak delinmesi gelişebilir; burada önemli ve tehlikeli bir tuzak vardır: bağırsak hareketleri durduğunda ishal azalır ya da kesilir. Bu durum iyileşme sanılabilir; oysa karın gerginliği, ağır sistemik bulgular ve kötüleşme, bağırsağın felç olduğunu gösterir ve cerrahi değerlendirme gerektirir.

Tanıda dışkıda toksin ve bakteri genlerinin araştırılması kullanılır. Kritik bir ilke, yalnızca ishali olan hastaların test edilmesidir; şekilli dışkı örneği gönderilmemelidir. Toplumun bir bölümü taşıyıcıdır ve taşıyıcılığın tedavi edilmesi yararsızdır, hatta zararlıdır. Ayrıca tedavi sonrası iyileşmenin doğrulanması için test yinelenmez; testler haftalarca pozitif kalabilir. Bu iki kural, gereksiz tedavinin en sık nedenlerini ortadan kaldırır.

Tedavide ilk adım, sorumlu antibiyotiğin mümkünse kesilmesi ya da daha dar spektrumlu bir ilaçla değiştirilmesidir. Günümüzde birinci basamak tedavi fidaksomisin ya da ağızdan vankomisindir; metronidazol, daha düşük etkinliği nedeniyle yalnızca diğerlerine ulaşılamadığında kullanılır. Ağızdan vankomisin bağırsakta yerel etki gösterir ve emilmez; bu nedenle damar yolundan verilmesi bu hastalıkta etkisizdir — sık karşılaşılan ciddi bir uygulama hatasıdır. Bağırsak hareketleri durmuş hastalarda ilaç kolona ulaşamayabilir; bu durumda lavman yoluyla uygulama ve damar yolundan metronidazol eklenir.

Bağırsak hareketini yavaşlatan ilaçlardan kaçınılır; toksinin atılımını engelleyerek tabloyu ağırlaştırabilir.

Yineleme, hastalığın en zorlu yanıdır ve hastaların önemli bir bölümünde görülür. Yinelenen olgularda uzatılmış ve azaltılarak kesilen vankomisin rejimleri, fidaksomisin ve monoklonal antikor bezlotoksumab kullanılır. Çoklu yinelemede dışkı mikrobiyota nakli yüksek başarı oranı sağlar ve etkinliği kanıtlanmış bir tedavidir.

Enfeksiyon denetimi ayrı bir başlıktır. Sporlar alkol bazlı el antiseptiklerine dirençlidir; bu nedenle bu hastalarla temas sonrası su ve sabunla el yıkanması zorunludur. Temas izolasyonu, tek kişilik oda, eldiven ve önlük kullanımı ile çevrenin spor öldürücü ajanlarla temizlenmesi gerekir. Salgın denetiminde en etkili kurumsal önlem, antibiyotik yönetim programlarıyla gereksiz antibiyotik kullanımının azaltılmasıdır.

Eş anlamlılar

• C. difficile
• Psödomembranöz kolit etkeni

İlgili terimler

• Antibiyotik
• İshal
• Hastane enfeksiyonu
• Antibiyotik direnci
• Toksik megakolon