Doku uyumu

Doku uyumu (İng. histocompatibility), verici ile alıcı arasındaki doku uygunluk moleküllerinin benzerlik derecesidir.

Etimoloji

Türkçe doku sözcüğü ile uyum sözcüğünün birleşimidir.

Klinik bağlam

Uyum, başlıca insan lökosit antijeni sistemiyle belirlenir. Bu moleküller, bağışıklık sisteminin kendinden olanı tanımasını sağlar; farklılık, yabancı olarak algılanmaya ve bağışıklık yanıtına yol açar.

Değerlendirme üç basamakta yapılır: kan grubu uygunluğu, doku tiplendirmesi ve alıcı serumunda vericiye özgü antikorların araştırılması.

Çapraz karşılaştırma testi, alıcı serumu ile verici hücrelerinin karşılaştırılmasına dayanır. Pozitif sonuç, hiperakut rejeksiyon riski nedeniyle nakle engel oluşturur. Bu test, nakil güvenliğinin temel taşıdır.

Duyarlanma, önceden oluşmuş antikorların bulunmasıdır. Başlıca nedenleri önceki kan transfüzyonu, gebelikler ve önceki nakillerdir. Bu üç durum, nakil öncesi değerlendirmede mutlaka sorgulanır. Duyarlanmış hastalarda uygun verici bulmak güçtür ve bekleme süresi uzar.

Uyumun önemi, nakil türüne göre değişir. Kök hücre naklinde uyum belirleyicidir; uyumsuzluk graft-versus-host hastalığı riskini belirgin biçimde artırır. Böbrek naklinde uyum derecesi greft ömrünü etkiler; ancak günümüzdeki bağışıklık baskılayıcı tedavilerle uyumsuz nakiller de başarıyla yapılabilmektedir. Karaciğer naklinde ise uyumun etkisi daha sınırlıdır.

Kan grubu uyumsuzluğu, eskiden kesin engel sayılırken, günümüzde önceden hazırlık yapılarak canlı vericili nakiller gerçekleştirilebilmektedir.

Kadavra vericilerde soğuk iskemi süresinin kısa tutulması, doku uyumu kadar önemlidir; bu nedenle organ dağıtım sistemleri her iki etkeni birlikte gözetir.

Çapraz eşleşme programları, uyumsuz verici-alıcı çiftlerinin başka çiftlerle değiştirilmesine olanak verir ve nakil sayısını artırır.

Tiplendirme, günümüzde moleküler yöntemlerle yüksek çözünürlükte yapılır; serolojik yöntemlerin yerini almıştır.

Nakil sonrası izlemde vericiye özgü antikorların ortaya çıkması, antikor aracılı ret açısından uyarıcıdır ve erken tanıya olanak verir.

Doku uyumunun bulunmadığı kan transfüzyonunda ise sorun farklıdır; burada alyuvar antijenleri belirleyicidir. Ancak yinelenen trombosit transfüzyonlarına yanıtsızlığın başlıca nedeni, doku uygunluk antikorlarının gelişmesidir.

Kimlik ve örnek doğrulaması, tüm bu sürecin en kritik güvenlik adımıdır; örnek karışıklığı, ölümcül sonuçlara yol açabilecek en ciddi hata türüdür.

Eş anlamlılar

• Histokompatibilite

İlgili terimler

• İnsan lökosit antijeni
• Organ nakli
• Rejeksiyon
• Hiperakut rejeksiyon
• Bağışıklık baskılaması