Eritema migrans

Eritema migrans (İng. erythema migrans; Lat. erythema, kızarıklık + migrans, göç eden), Lyme hastalığının erken evresinde kene ısırığı bölgesinde ortaya çıkan, genişleyen halka biçimli deri lezyonudur.

Etimoloji

Latince kızarıklık anlamındaki erythema ile göç eden anlamındaki migrans sözcüklerinden oluşur.

Klinik bağlam

Lezyon, Borrelia burgdorferi ve ilişkili türlerin Ixodes cinsi kenelerle bulaşmasının ardından ortaya çıkar. Bakteri, ısırık bölgesinden deri içinde merkezden çevreye doğru yayılır; bu yayılım, lezyonun genişleyen halka görünümünü açıklar. Kuluçka süresi günler ile birkaç hafta arasındadır.

Klasik görünüm, merkezinde solma bulunan hedef tahtası benzeri halkadır; ancak olguların önemli bir bölümünde lezyon tekdüze kızarıklık biçimindedir. Bu nedenle halka görünümünün beklenmesi, tanının gecikmesine yol açar. Lezyon çoğunlukla ağrısız ve kaşıntısızdır; hafif ısı artışı olabilir. Genişleyerek belirli bir çapı aşması ayırt edicidir.

Önemli bir ayrım, kene ısırığına karşı gelişen erken lokal tepkimeyle yapılmalıdır: bu tepkime ilk saatler içinde ortaya çıkar, küçüktür, kaşıntılıdır ve günler içinde geriler. Enfeksiyona bağlı lezyon ise günler sonra başlar ve giderek büyür. Diğer ayırıcı tanılar selülit, mantar enfeksiyonları, böcek ısırığı tepkimeleri, ilaç döküntüleri ve granüloma anülare'dir. Selülitte ağrı, ısı artışı ve sistemik bulgular daha belirgindir.

Lezyona ateş, halsizlik, baş ağrısı, kas ve eklem ağrıları eşlik edebilir. Çok sayıda lezyonun görülmesi, bakterinin kan yoluyla yayıldığını gösterir ve erken yaygın hastalığı işaret eder.

Tanı klinik olarak konur; bu, hastalığın en önemli özelliklerinden biridir. Tipik lezyonun uygun coğrafi bölgede ve maruziyet öyküsüyle birlikte görülmesi, tedavi için yeterlidir. Bu evrede serolojik testler çoğunlukla negatiftir; çünkü antikor yanıtı henüz gelişmemiştir. Bu nedenle negatif serolojiye dayanarak tedaviden kaçınılması, klasik bir hatadır. Serolojik testler, geç evre tutulumlarında ve tanı belirsizliğinde iki basamaklı yaklaşımla kullanılır.

Tedavi edilmediğinde hastalık ilerler. Erken yaygın evrede çok sayıda deri lezyonu, kraniyal sinir felçleri — özellikle iki taraflı fasiyal sinir felci — , menenjit, radikülopati ve kalp tutulumuna bağlı iletim bozuklukları görülebilir. Lyme karditinde gelişen ileri derecede atriyoventriküler blok, geçici pil gerektirebilir ancak tedaviyle geri dönüşlüdür. Geç evrede ise büyük eklemleri tutan artrit ve kronik nörolojik tutulum ortaya çıkar.

Tedavide doksisiklin birinci seçenektir; gebelerde ve küçük çocuklarda amoksisilin ya da sefuroksim kullanılır. Doksisiklin, aynı kene ile bulaşabilen anaplazmoza da etkili olması açısından üstündür. Tedavi başlangıcında Jarisch-Herxheimer tepkimesi görülebilir; ateş ve belirtilerde geçici kötüleşme ile seyreder ve tedavi başarısızlığı olarak yorumlanmamalıdır.

Kene çıkarılması, bulaşın önlenmesinde belirleyicidir: kene cımbızla deriye yakın tutularak düz biçimde çekilmelidir; ezme, yakma ve kimyasal uygulama önerilmez. Bulaş riski, kenenin tutunma süresiyle artar; erken çıkarma riski belirgin biçimde azaltır. Seçilmiş yüksek riskli durumlarda tek doz doksisiklin ile profilaksi uygulanabilir.

Korunmada uzun giysiler, böcek kovucular, açık alandan dönüşte vücut kontrolü ve kenelerin erken saptanması etkilidir. Ülkemizde kene ısırıklarında Kırım-Kongo kanamalı ateşi açısından da değerlendirme yapılması gerektiği unutulmamalıdır.

Eş anlamlılar

• Lyme döküntüsü

İlgili terimler

• Lyme hastalığı
• Kene
• Fasiyal sinir felci
• Menenjit
• Artrit