Artrit

Artrit (İng. arthritis; Yun. arthron, eklem), eklemin iltihaplanmasıdır. Tek bir hastalık değil, çok sayıda nedeni olan bir bulgu grubudur.

Etimoloji

Yunanca eklem anlamındaki arthron ile iltihap eki -itis sözcüklerinden oluşur.

Klinik bağlam

Değerlendirmede ilk adım, iltihabi ve mekanik ayrımının yapılmasıdır. İltihabi eklem hastalığında sabah tutukluğu uzun sürer, dinlenmekle artar, hareketle azalır ve şişlik ile ısı artışı bulunur. Mekanik hastalıkta ise ağrı kullanmakla artar, dinlenmekle azalır ve sabah tutukluğu kısadır. Bu ayrım, tanısal yaklaşımın yönünü belirler.

İkinci adım, tutulan eklem sayısı ve dağılımıdır. Tek eklem tutulumunda öncelikle septik artrit, kristal artropatileri ve travma düşünülür. Simetrik ve küçük eklemleri tutan çoklu tutulum romatoid artriti; asimetrik, alt ekstremite ağırlıklı tutulum ise spondiloartritleri düşündürür. Eklem dışı bulgular — deri döküntüsü, göz tutulumu, ağız ülserleri, ishal, üretrit, tırnak değişiklikleri — tanıya yönlendirir.

Klinik açıdan en kritik tablo septik artrittir. Tek eklemde ani başlayan ağrı, şişlik, kızarıklık ve hareket kısıtlılığı ile ateş görülür. Bu tablo bir acildir; eklem kıkırdağı günler içinde geri dönüşsüz biçimde tahrip olur. Tanıda eklem sıvısının incelenmesi zorunludur; antibiyotik başlamadan önce sıvı alınmalıdır. Tedavi, uygun antibiyotik ve eklemin boşaltılmasıdır; drenaj yapılmadan yalnızca antibiyotikle tedavi yetersizdir. Protez eklemde gelişen enfeksiyon ayrı bir başlıktır ve çoğunlukla cerrahi girişim gerektirir.

Önemli bir tuzak, kristal artriti ile enfeksiyonun bir arada bulunabilmesidir; gut kristallerinin görülmesi septik artriti dışlamaz. Ayrıca ateşin bulunmaması da enfeksiyonu dışlamaz — özellikle yaşlılarda ve bağışıklığı baskılanmış hastalarda.

Gut, ürat kristallerinin birikmesiyle gelişir; klasik olarak ayak başparmağının tabanındaki eklemi tutar, ani ve çok şiddetli ağrıyla başlar. Psödogut ise kalsiyum pirofosfat kristalleriyle ilişkilidir ve daha çok diz ile el bileğini tutar. Tanı, eklem sıvısında polarize mikroskopla kristallerin gösterilmesiyle konur. Akut atakta ürat düşürücü tedaviye yeni başlanması atağı uzatabilir; ancak halihazırda kullanan hastada ilacın kesilmesi de yanlıştır.

Romatoid artritte kalıcı eklem hasarını önlemek için erken tanı ve hastalığı değiştiren ilaçların erken başlatılması belirleyicidir; bu "fırsat penceresi" kaçırıldığında sonuçlar kötüleşir. Metotreksat temel ilaçtır; yanıtsız olgularda biyolojik ve hedefe yönelik ilaçlar kullanılır. Bu tedaviler öncesinde latent tüberküloz ve hepatit taraması ile aşılamanın tamamlanması zorunludur.

Romatoid artritli hastalarda boyun omurgasında atlantoaksiyel instabilite gelişebilir; genel anestezi sırasında boynun aşırı hareketi omurilik hasarına yol açabileceğinden ameliyat öncesi değerlendirme ve dikkatli havayolu yönetimi gerekir. Bu, sıklıkla gözden kaçan ancak yıkıcı sonuç doğurabilen bir konudur.

Reaktif artrit, sindirim ya da ürogenital enfeksiyon sonrası gelişir; artrit, konjonktivit ve üretrit birlikteliği tipiktir. Viral artritler, sistemik lupus eritematozus, vaskülitler ve inflamatuar bağırsak hastalığına eşlik eden tutulumlar da ayırıcı tanıda yer alır.

Osteoartrit ise iltihabi olmayan, kıkırdak kaybıyla giden en sık eklem hastalığıdır; tedavisinde egzersiz, kilo yönetimi ve fizik tedavi temeldir. Uzun süreli steroid dışı antiinflamatuar ilaç kullanımında sindirim, böbrek ve kardiyovasküler riskler gözetilmelidir.

Eş anlamlılar

• Eklem iltihabı

İlgili terimler

• Romatoid artrit
• Gut
• Septik artrit
• Osteoartrit
• İnflamasyon