Septik artrit

Septik artrit (İng. septic arthritis), eklem boşluğunun bakteriyel enfeksiyonudur. Kıkırdak hasarı hızla geliştiğinden acil tanı ve tedavi gerektirir.

Etimoloji

Enfeksiyon anlamındaki "septik" nitelemesi ile eklem iltihabını belirten "artrit" sözcüğünden oluşur.

Klinik bağlam

Enfeksiyon çoğunlukla kan yoluyla yayılır; ayrıca komşu dokudan geçiş, travma ve eklem içi girişimler sonucu gelişebilir. En sık etken Staphylococcus aureustur; genç ve cinsel olarak etkin bireylerde gonokok, protez eklemlerde ise koagülaz negatif stafilokoklar öne çıkar.

Tablonun aciliyeti, kıkırdak yıkımının hızından kaynaklanır: bakteriyel enzimler ve iltihabi yanıt, günler içinde geri dönüşsüz hasara yol açar. Bu nedenle tanı ve tedavi saatlerle ölçülür.

Klinik olarak tek eklemde ani başlayan şiddetli ağrı, şişlik, ısı artışı, kızarıklık ve hareket kısıtlılığı görülür; hasta eklemi hareket ettirmeye karşı direnç gösterir. Ateş sık eşlik eder ancak her hastada bulunmaz — özellikle yaşlılarda, bağışıklığı baskılanmış kişilerde ve kortikosteroid kullananlarda ateşin olmaması enfeksiyonu dışlamaz. En sık tutulan eklem dizdir.

Risk etkenleri arasında var olan eklem hastalığı — özellikle romatoid artrit — , protez eklem, diyabet, ileri yaş, damar içi ilaç kullanımı, bağışıklık baskılanması ve yakın zamanda yapılan eklem girişimi bulunur. Romatoid artritli hastalarda tablo, hastalık alevlenmesi sanılarak atlanabilir; bu gruptaki yüksek risk göz önünde bulundurulmalıdır.

Tanının temel taşı eklem sıvısının incelenmesidir. Sıvıda hücre sayımı ve ayrımı, Gram boyama, kültür ve polarize mikroskopla kristal araştırması yapılır. Kritik bir kural, kültürlerin antibiyotik başlanmadan önce alınmasıdır; erken başlanan tedavi etkenin belirlenmesini engeller ve uzun süreli tedavinin körlemesine yürütülmesine yol açar. Kan kültürleri de alınmalıdır.

Önemli bir tuzak, kristal artriti ile enfeksiyonun bir arada bulunabilmesidir; sıvıda ürat ya da kalsiyum pirofosfat kristallerinin görülmesi septik artriti dışlamaz. Bu nedenle klinik kuşku sürüyorsa kültür sonuçları beklenmelidir. Bir diğer tuzak, hücre sayısının belirlenen eşiğin altında olmasının enfeksiyonu dışlamamasıdır; erken dönemde ve bağışıklığı baskılanmış hastalarda sayı düşük olabilir.

Ayırıcı tanıda gut ve psödogut, reaktif artrit, travma, hemartroz, Lyme hastalığı ve romatolojik hastalıkların monoartiküler başlangıcı yer alır. Komşu bölgede osteomiyelit ya da apse bulunup bulunmadığı değerlendirilmelidir.

Tedavinin iki bileşeni vardır ve ikisi de zorunludur: uygun antibiyotik ve eklemin boşaltılması. Yalnızca antibiyotikle tedavi yetersizdir; iltihabi sıvının uzaklaştırılması, bakteri yükünü ve yıkıcı enzimleri azaltır. Boşaltma; yinelenen iğne aspirasyonu, artroskopik yıkama ya da açık cerrahi ile yapılır. Kalça ekleminde ve çocuklarda cerrahi drenaj tercih edilir. Bu ilkenin gözden kaçması, tedavi başarısızlığının başlıca nedenidir.

Ampirik antibiyotik seçimi, olası etken ve yerel direnç örüntüsüne göre yapılır; kültür sonucuna göre daraltılır. Tedavi süresi haftalarla ölçülür ve uygun biyoyararlanıma sahip ajanlarla ağızdan sürdürülebilir.

Protez eklem enfeksiyonları ayrı yönetilir: erken enfeksiyonlarda protez korunarak temizlik ve uzun süreli tedavi denenebilir; geç ve yerleşmiş olgularda protezin çıkarılması gerekir. Rifampisin, biyofilme etkinliği nedeniyle kombinasyon tedavisinin önemli bileşenidir ancak tek başına kullanılmamalıdır.

İzlemde eklem işlevi, iltihap belirteçleri ve klinik yanıt değerlendirilir; erken hareket ve fizyoterapi, eklem sertliğini önlemek açısından tedavinin ayrılmaz parçasıdır.

Eş anlamlılar

• Piyojenik artrit

İlgili terimler

• Artrit
• Gut
• Osteomiyelit
• Romatoid artrit
• Sepsis